poor things ceadcebdceb1cf82 cf84ceafcf84cebbcebfcf82 cf80cebfcf85 ceb4ceb5cebd cebcceb5cf84ceb1cf86cf81ceacceb6ceb5cf84ceb1ceb9 cf83ceb5

Για ένα διάστημα, όλοι οι φίλοι στα μέσα κοινωνικής  δικτύωσης σχολίαζαν την ταινία του Γιώργου Λάνθιμου -εγώ πάλι, που δεν την είχα δει, δεν μπορούσα να πω τη γνώμη μου, με αποτέλεσμα η βενετική βελονοβιομηχανία να δουλεύει υπερωρίες. Θα  μου πείτε,  ο μέγας διανοητής Απόστολος Διαμαντής έγραψε κριτική χωρίς να έχει δει την ταινία, αλλά εγώ αυτό το ταλέντο δεν το έχω.

zavallilarwΕπιτέλους, προχτές την είδα την ταινία του Λάνθιμου, εδώ στο Λουξεμβούργο. Βαθυστόχαστες αναλύσεις δεν θα κάνω. Μου άρεσε, πάντως. Φτιάχνει έναν κόσμο δικό του, αυτό μου άρεσε, βάζει τη βικτωριανή επιστήμη να έχει κάνει προόδους που ακόμα δεν τις έχουμε κάνει, και συμφωνώ με τη φεμινιστική οπτική του. Πάντως, θα την  ξανάβλεπα, αλλά σε άλλη χώρα, διότι οι διπλοί υπότιτλοι του Λουξεμβούργου με κούρασαν (γαλλικά και γερμανικά -και μοιραία το μάτι πάει και στα δυο κείμενα).

Κάποιοι φίλοι στο Φέισμπουκ έγραψαν πολύ ωραία κείμενα για την ταινία, άλλοι υπέρ (οι πιο πολλοί) και άλλοι κατά. Εγώ σινεφίλ δεν είμαι, και από ταινίες του Λάνθιμου έχω δει μόνο την Ευνοουμένη, οπότε περισσότερα δεν  θα γράψω -αλλά ευχαρίστως, και με ενδιαφέρον, θα διαβάσω τα δικά σας σχόλια.

Εμείς εδώ,  ως γνωστόν, λεξιλογούμε, οπότε δεν θα σας παραξενέψει που θα  λεξιλογήσω κι εγώ για την ταινία του Λάνθιμου, που όπως θα προσέξατε έχω ως τώρα αποφύγει να αναφέρω τον τίτλο της.

Μια ταινία, ας το πω κι αυτό,  που έχει και μια πτυχή γλωσσική, αφού η Μπέλα, η  ηρωίδα την οποία υποδύεται η Έμμα Στόουν, καθώς ξεκινάει έχοντας εγκέφαλο βρέφους σε σώμα νέας  γυναίκας, κατακτά στην αρχή της ταινίας τη γλώσσα όπως ένα  μικρό παιδί,  ενώ ακόμα  και αργότερα παρουσιάζεται να αγνοεί κάποιες λέξεις ενώ κατά τα άλλα ο λόγος της είναι  πια  λόγος καλλιεργημένου ενήλικα.

Αλλά ας εστιαστούμε στον  τίτλο. Η ταινία είναι βασισμένη (αλλά χαλαρά) στο μυθιστόρημα του Σκοτσέζου Άλασντερ Γκρέι Poor Things: Episodes from the Early Life of Archibald McCandless M.D., Scottish Public Health Officer, το οποίο συνήθως αναφέρεται σκέτo Poor Things και είχε μεταφραστεί και εκδοθεί στα ελληνικά σε ανύποπτο χρόνο (το 2001) ως Χαμένα κορμιά: Επεισόδια από τη νεανική ζωή ενός γιατρού του δημόσιου οργανισμού υγείας της Σκωτίας.

Η ταινία του Λάνθιμου, αντιθέτως, προβλήθηκε στη χώρα μας με  τον αγγλικό τίτλο, Poor Things. Το ίδιο και στο  Λουξεμβούργο, όπως και στη Γερμανία. Σε άλλες χώρες όμως  φαίνεται πως η  αγγλομάθεια του κοινού είναι μηδαμινή, διότι ο τίτλος μεταφράστηκε στη  ντόπια γλώσσα. Ας πούμε, στα γαλλικά η  ταινία λέγεται Pauvres créatures, και έτσι αναφέρεται και η ταινία -ας πούμε, χτες άκουσα στο ραδιόφωνο ότι η Έμμα Στόουν είναι στις υποψηφιότητες των  Όσκαρ για τον ρόλο της στην ταινία Pauvres créatures. Ετσι άλλωστε ήταν και ο τίτλος του βιβλίου όταν εκδόθηκε στα γαλλικά.

Στα ισπανικά, ο τίτλος παρομοίως είναι Pobres criaturas, ενώ στα τουρκικά Ζαβαλιλάρ, με μια λέξη που την έχουμε πάρει και στα ελληνικά, ζάβαλης, παναπεί κακομοίρης.

Στο Φέισμπουκ αναρωτήθηκα γιατί έμεινε στα ελληνικά αμετάφραστος ο τίτλος, και κάποιοι με κορόιδεψαν ή το θεώρησαν μεγάλη μπουμεριά (αυτό που έγραψα, όχι τον τίτλο) και πρόσθεσαν ότι οι Γάλλοι μεταφράζουν συστηματικά τους τίτλους των αγγλικών επειδή είναι αγράμματοι.

Κάποιοι φίλοι ανέφεραν  μάλιστα,  με διάθεση χλεύης, «φρικτές» παλιότερες μεταφράσεις  τίτλων, όπως Το  τρένο θα σφυρίξει τρεις φορές. Εγώ πάλι, όπως έχω γράψει, θεωρώ ότι είναι εξαιρετική αυτή η μετάφραση του τίτλου, διότι, ειδικά στους τίτλους, καλή μετάφραση δεν σημαίνει ακριβής κατά λέξη μετάφραση. Αναφέρθηκε σαν παράδειγμα αποτυχημένης μετάφρασης το «Τελευταία έξοδος Ρίτα Χέιγουορθ», ενώ εγώ πιστεύω ότι μόνο ένας άσχετος θα μετέφραζε κατά λέξη τον αγγλικό τίτλο «Η λύτρωση από το Shawshank», ας πούμε, λες και είμαστε υποχρεωμένοι να ξέρουμε ότι το Shawshank είναι φυλακή.

Πολλοί φίλοι στη συζήτηση που έγινε είπαν ότι το «Χαμένα κορμιά» (ο ελληνικός τίτλος του βιβλίου) είναι παραπλανητικός και δεν ταιριάζει -ίσως, διότι στα ελληνικά η έκφραση  ‘χαμένα κορμιά’ παραπέμπει μάλλον σε αλήτες, χαραμοφάηδες κτλ.

Αλλά δεν συμφωνώ ότι καλώς αφέθηκε ο αγγλικός τίτλος, όπως είπαν πολλοί, κρίνοντας ότι «ταιριάζει περισσότερο» στην ταινία παρά οποιαδήποτε ελληνική απόδοση! Αν ίσχυε αυτό, τότε το Poor things θα είχε την ιδιότητα που υποτίθεται ότι έχει η λέξη «φιλότιμο», ότι τάχα δεν μεταφράζεται σε καμιά άλλη γλώσσα (έχουμε γράψει γι’ αυτόν τον μύθο).

Όχι, κατά τη γνώμη μου τίτλοι όπως «Φτωχά πλάσματα» ή «Ταλαίπωρα πλάσματα» λειτουργούν εξίσου καλά και μάλιστα καλύτερα. Εξάλλου, αμφιβάλλω αν ο μέσος θεατής του Λάνθιμου ξέρει τόσο καλά αγγλικά ώστε ο αγγλικός τίτλος να του προκαλεί τους ίδιους συνειρμούς όπως και στον αγγλόφωνο θεατή. Αν ήταν έτσι, τότε θα περίττευε και η μετάφραση των υποτίτλων, διότι κι αυτοί μόνο προσεγγιστικά δίνουν το νόημα της θείας αγγλικής γλώσσης, ήν και θεοί θα ελάλουν εάν έχρηζον ανθρωπίνης λαλιάς (παραφράζω το ρητό ενός αρχαιολάτρη καθηγητή, που εκείνος βέβαια το είπε για τα αρχαία ελληνικά).

Εννοείται ότι αν ο τίτλος ήταν γαλλικός ή πολύ χειρότερα πολωνικός ή κορεάτικος κανείς δεν θα διανοούταν να τον αφήσει αμετάφραστο. Μόνο η αγγλική γλώσσα έχει αυτή την ιδιότητα, επειδή τα αγγλικά περίπου τα καταλαβαίνουμε, κι επειδή περίπου τα καταλαβαίνουμε μας φαίνονται «σωστά».

Πολύ διδακτικό ήταν το σχόλιο ενός φίλου στη συζήτηση στο Φέισμπουκ, ο οποίος,  επιχειρηματολογώντας για την ανάγκη να μένουν αμετάφραστοι οι τίτλοι, έγραψε: Υπενθυμίζω, παρεκκλίνοντας λίγο από τα όρια της συγκεκριμένης ταινίας, ότι την ταινία »Another Round» τη μετέφρασαν ως »Άσπρο Πάτο». Ταινία γυρισμένη στη Δανία, που αφορούσε την κουλτούρα των Δανών πάνω στο αλκοόλ και γενικά μια κοινωνική περιγραφή της κουλτούρας της Δανίας, και όχι ούζα, μεζέδες και τσουγκρίσματα ποτηριών. Οπότε, από το να αλλοιώνεται έτσι ένας τίτλος που φέρει συγκεκριμένες συνηχήσεις, καλύτερα να προσφέρεται αμετάφραστος.

Το αστείο εδώ είναι ότι ο πρωτότυπος τίτλος δεν  είναι βέβαια Αnother Round, αλλά Druk, διότι δανέζικη είναι η ταινία -και πέρα από τους συνειρμούς που έχει ο καθένας (εγώ όταν ακούω «άσπρο πάτο» δεν σκέφτομαι απαραίτητα ούζο), το Another Round μπορεί να γίνει κατανοητό μόνο αν ξέρεις ότι αναφέρεται σε ποτό, αλλιώς μπορεί απλώς να σημαίνει  «άλλος ένας γύρος», ενώ το Άσπρο πάτο παραπέμπει αναγκαστικά σε κατανάλωση οινοπνευματωδών.

biblionΑλλά μπορεί να δείχνω και τα χρόνια μου και να  γκρινιάζω επειδή οι συνήθειες αλλάζουν. Ας είναι. Περιμένω τα σχόλιά σας, αν και είστε κι εσείς, οι περισσότεροι, μάλλον περασμένοι στα χρόνια.

Υστερόγραφο: Μετά την κυκλοφορία της ταινίας, το βιβλίο επανεκδόθηκε, πλέον με τον  τίτλο Poor things και το «Χαμένα κορμιά» με μικρότερα γράμματα, κατακόρυφα -κατά τα άλλα, η μετάφραση είναι η  ίδια. Αλλά αυτό ήταν το αναμενόμενο.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *