alexander pope ceb7 ceb1cf81cf80ceb1ceb3ceae cf84ceb7cf82 cebccf80cebfcf8dcebacebbceb1cf82

arpagi mpouklas 24012024

Ο Αλέξανδρος Πόουπ (1688-1744) υπήρξε ένας από τους ευφυέστερους ποιητές, μεταφραστής και θεμελιωτής της ευφυούς σατιρικής ποίησης των αρχών του 18ου αιώνα, ο οποίος προσπάθησε να απαντήσει σε όλα τα θέματα της ηθικής φιλοσοφίας και της λογοτεχνικής κριτικής της εποχής του.

To βιβλίο Η αρπαγή της μπούκλας, που πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Βακχικόν, σε μετάφραση της Φωτεινής Παπαδοπούλου, περιλαμβάνει τρία μέρη. Το πρώτο, στην εμπεριστατωμένη Εισαγωγή, την οποία υπογράφει ο ίδιος ο Πόουπ, μας δίνει τα στοιχεία της προσωπικότητάς του και της εποχής του. Το δεύτερο είναι το ποίημα Η αρπαγή της μπούκλας, σε πέντε άσματα με λατινική αρίθμηση. Ακολουθούν οι Σημειώσεις με πολύ χρήσιμες πληροφορίες και τέλος το Επίμετρο με διάφορα κείμενα κριτικής αποτίμησης. Φυσικά, και βιβλιογραφία.

Ο Πόουπ λοιπόν είναι παιδί ρωμαιοκαθολικής οικογένειας, σε μια εποχή με πολλές απαγορεύσεις που επιβάλλει η αγγλικανική εκκλησία σε βάρος των καθολικών. Γι’ αυτόν τον λόγο η οικογένεια μετακόμισε στο Μπερκσάιρ, όταν ο Πόουπ ήταν 12 ετών. Και επειδή ένας καθολικός δεν μπορούσε να φοιτήσει στην Οξφόρδη ή στο Κέιμπριτζ, ο Πόουπ υπήρξε κυρίως αυτοδίδακτος. Τα έργα που μελέτησε ήταν ο Όμηρος, ο Βιργίλιος, ο Οράτιος, και από τους νεότερους βεβαίως ο Τσόσερ, μετά ο Σαίξπηρ, ο Ντράιντεν. Στα 24 χρόνια του είχε καθιερωθεί στον λογοτεχνικό χώρο και το έργο Η αρπαγή της μπούκλας, έργο της πρώτης περιόδου της δημιουργίας του, έγινε το δημοφιλέστερό του. Η παραγωγή του περιλαμβάνει πολλά είδη ποίησης: ποιμενικά, ωδές, σάτιρες και φιλοσοφικά ποιήματα. Στα σατιρικά του στρέφει τα βέλη προς τους προσωπικούς του εχθρούς, αλλά και εναντίον εκείνων που παρέβαιναν τα υψηλά πρότυπα της συμπεριφοράς τόσο στον χώρο της λογοτεχνίας, όσο και της πολιτικής.

Η Αρπαγή της μπούκλας γράφτηκε το 1711 και αφορά πραγματικό γεγονός με την εμπλοκή σε αυτό τριών οικογενειών –Κάριλ, Πιτρ και Φέρμορ– με αφορμή μια μπούκλα που ο νεαρός λόρδος Ρόμπερτ Πιτρ έκοψε από τα μαλλιά της Μπελίντα Φέρμορ, ήτοι:

Ποια εσχάτη προσβολή από έρωτα ξεπηδάει,
τι αγών τρανός από υποθέσεις τετριμμένες εφορμάει,
ψάλλω – το ποίημα αυτό στον Κάριλ το οφείλω, ιδού Μούσα
κι αυτόν η Μπελίντα να δεχόταν να το διαβάσει ποθούσα.
Το θέμα ίσως φαίνεται ελαφρύ, μα ο έπαινος βαρύνων,
αν η έμπνευση είν’ εκείνη κι η μπαλάντα μου φανεί καλή σ’ εκείνον…

Ο Πόουπ επεξεργάζεται το θέμα του, το εμπλουτίζει και παρεμβάλλει εξωλογικά όντα στην αφήγηση. Η ωραία Μπελίντα ταξιδεύει στον Τάμεση μαζί με άλλους ευγενείς γόνους και εκεί είναι που ο Πιτρ θα θελήσει να κόψει την μπούκλα από τα λαμπερά μαλλιά της, που

Σαν ανατέλλει ο ήλιος στην αιθέρια σφαίρα τ’ ουρανού
και ρίχνει στη μενεξεδένια γη ακτίνες του πρωινού,
δεν δείχνει πιο τρανός από την κόρη, αντίζηλό του λαμπερή,
καθώς σε πλοίο στον Τάμεση προβαίνει για να μπει.
Πλήθος λαμπρό από καλλονές και νεαρούς κομψούς την τριγυρίζει,
Μα όλα τα βλέμματα η ομορφιά μόνο εκείνης μαγνητίζει…

Στις Σημειώσεις του πρώτου άσματος διαβάζουμε ότι από τον στίχο 121 και εξής το χωρίο είναι αφιερωμένο στο μπουντουάρ της Μπελίντα και στην τελετουργία του καλλωπισμού, οπότε είναι προφανές το γιατί η αφαίρεση της μπούκλας είναι μέγα θέμα, αφού οι μπούκλες θεωρούνται σύμβολα γυναικείας ομορφιάς και δύναμης και είναι σε θέση να εγείρουν ακόμα και ομηρικό πόλεμο.

Στο τέταρτο άσμα,

…η Μπελίντα φλέγεται με οργή πέρ’ απ’ τ’ ανθρώπινα κι αφρίζει,
Κι η άγρια η Θαλέστριδα τη φλόγα που φουντώνει αναρριπίζει.
«Ω, κόρη δύστυχη!» τα χέρια απλώνει και τον θρήνο αρχινάει
(ενώ η ηχώ στο Χάμπτον Κορτ «Ω, δύστυχη!», κι εκείνη απαντάει)
«ήταν γι’ αυτό λοιπόν, τέτοιες φροντίδες κι έγνοιες που είχες διαρκώς
να ετοιμάσεις χτένες και φουρκέτες και εσάνς επιμελώς;
Γι’ αυτό τις μπούκλες τύλιγες με σίδερο που κατσαρώνει τρίχες,
γι’ αυτό σιδηροδέσμιες τις δύστυχες για ώρες –φευ– τις είχες;…

(Η Θαλέστριδα ήταν βασίλισσα των Αμαζόνων, όμορφη, γενναία και έξυπνη).

Είναι, όπως φαίνεται, το θέμα ειρωνικό, όταν στα τόσα δεινά που έχει ο κόσμος οι ήρωες εδώ θλίβονται και αγωνιούν για «τρίχες», όπως πολύ σοφά λέει και σήμερα ο απλός άνθρωπος.

{jb_quote} Ο Πόουπ υπήρξε ένας από τους ευφυέστερους ποιητές, μεταφραστής και θεμελιωτής της ευφυούς σατιρικής ποίησης των αρχών του 18ου αιώνα. {/jb_quote}

Το ποίημα με τα άσματά του είναι έπος, αλλά ψευδοϊστορικό, με μεγάλη δόση ειρωνείας για τη σύγχυση των αξιακών κρίσεων, κάτι που ευρέως σχολιάζεται στα περιοδικά της εποχής. Όσο για το «όπλο» με το οποίο διεπράχθη η μεγάλη προσβολή στην μπούκλα της Μπελίντα, είναι ένα απλό ψαλιδάκι. Δεν θα περάσει απαρατήρητη, επίσης, η μελαγχολία της Μπελίντα, η οποία την κρατάει στο κρεβάτι με ημικρανία. Η μελαγχολία δηλαδή παρουσιάζεται σαν ασθένεια του πνεύματος, από την οποία υπέφεραν οι ευγενείς, οι πλούσιοι και οι απομονωμένοι εγωπαθείς.

Στις πολύτιμες Σημειώσεις διαβάζουμε ότι στα αξεσουάρ των δανδήδων ήταν οι ταμπακέρες και τα μπαστούνια και φυσικά βρίσκονταν στον στόχο του σχολιαστή. Ακόμα, ο θρήνος της κόρης για την μπούκλα της αναπαράγει ψευδοϊστορικά, βεβαίως, τον θρήνο του Αχιλλέα για τον Πάτροκλο. Επίσης, διαμάχη των δύο φύλων σε ένα σαλόνι του 18ου αιώνα έχει ως πρότυπο τον Τρωικό πόλεμο. Όσο για τα χαμένα πράγματα επί της γης, αυτά βρίσκονται στο φεγγάρι και θυμίζει κάτι ανάλογο από τον Μαινόμενο Ορλάνδο του Αριόστο.

Φεύγοντας λίγο από το βιβλίο και τις ενδιαφέρουσες πληροφορίες του, θα λέγαμε πως, από τα αρχαία χρόνια, τα μαλλιά είναι πολύτιμη προσφορά σε αγαπημένο πρόσωπο. Το παράδειγμα μας δίνει η μυθική Ηλέκτρα στον τάφο του πατέρα της, αλλά και ο ιστορικός Πλόκαμος της Βερενίκης, δηλαδή η μπούκλα που η Βερενίκη είχε θυσιάσει στη θεά Αφροδίτη για να επιστρέψει ο σύζυγός της Πτολεμαίος από το μακρινό του ταξίδι. Η μπούκλα χάθηκε αλλά την άλλη μέρα βρέθηκε στον ουρανό, συγκεκριμένα στο αστερισμό του Λέοντα, όπου την επισήμανε ο αστρονόμος Ερατοσθένης. Βεβαίως γι’ αυτήν είχε γράψει ποίημα και ο Καλλίμαχος και ο Κάτουλλος και οπωσδήποτε οι μύθοι κρύβουν αλήθειες και οι αλήθειες υπαινίσσονται πολιτικές σκοπιμότητες, όπως στην προκειμένη περίσταση. Για τον Πλόκαμο της Βερενίκης έχει συγγράψει ένα πολύ γοητευτικό έργο ο Γιώργος Γραμματικάκης, που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή, και είμαι σίγουρη πως ο Πόουπ που τα πάντα είχε διαβάσει ήξερε και τη Βερενίκη και την μπούκλα της. Και πράγματι η πληροφορία βρίσκεται στους στίχους 120-130 του πέμπτου άσματος. Το έργο πρώιμα διασκευάστηκε από τον Ιάκωβο Ρίζο Νερουλό στα ελληνικά το 1816, με τίτλο Κούρκας Αρπαγή και υπότιτλο «ποίημα ηρωικοκωμικόν εις τρία άσματα συνταχθέν παρά του κυρίου Ιακωβάκη Ρίζου Νερουλού» και θεωρείται ως πρώιμο δείγμα επιρροής του ευρωπαϊκού κλασικισμού στα ελληνικά γράμματα και στην υπόδουλη ακόμα Ελλάδα.

Στο αξιολογότατο Επίμετρο θα βρούμε μια πλήρη επιστημονική μελέτη, όπου μελετάται η κοινωνική ζωή στις πόλεις, η κομψότητα και η αβροφροσύνη, οι καλοί τρόποι συμπεριφοράς, χρησιμοποιώντας όμως τη σάτιρα στην επεξεργασία του θέματος. Αν και πρέπει να τονίσουμε πως οι συγγραφείς της εποχής ασχολούνται με όλα τα θέματα της κοινωνίας, καλλιεργούν τη λογική και απορρίπτουν τον συναισθηματισμό, σε μια προσπάθεια να κατανοήσουν τον κόσμο υπό το φως της κλασικής παράδοσης, με στόχο να εναρμονίσουν τις αρχές της Φυσικής με τη λογική. Ο Πόουπ, γνήσιο τέκνο αυτής της εποχής, θεωρήθηκε ο πιο προικισμένος εκφραστής των αιτημάτων της στην τέχνη.

Εν τέλει, το βιβλίο του Πόουπ με Εισαγωγή δική του ευτύχησε να μεταφραστεί από τη θεατρολόγο, νεοελληνίστρια και μαθηματικό Φωτεινή Παπαδοπούλου, η οποία εκτός από τη γοητευτική μετάφρασή της με το διασκεδαστικό θέμα, παραθέτει πολύτιμες Σημειώσεις και πλούσιο Επίμετρο, βοηθητικό για όποιον ενδιαφέρεται για το ωραίο ποίημα αλλά και για τον κοινωνικό και πνευματικό περίγυρο της εποχής, η οποία αποτελεί καθρέφτη του τότε και προοικονομία του σήμερα.

Στο εξώφυλλο έχουμε το πορτρέτο του λογοτέχνη, φιλοτεχνημένο από τον Τόμας Χάντσον το 1739.

 

Η αρπαγή της μπούκλας
Αλεξάντερ Πόουπ
μετάφραση: Φωτεινή Παπαδοπούλου
Εκδόσεις Βακχικόν
σ. 116
ISBN: 978-618-231-018-2
Τιμή: 12,72€
001 patakis eshop

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *