Ο όρος «νόμιμο φακελάκι» εμφανίστηκε τις τελευταίες μέρες, ύστερα από δηλώσεις του αρμόδιου υπουργού Άδωνη Γεωργιάδη. Ο υπουργός υπερασπίστηκε την απόφαση για απογευματινά, επί πληρωμή, χειρουργεία, με την «πραγματιστική» θέση ότι, αφού έτσι κι αλλιώς όποιος θέλει να εγχειριστεί γρηγορότερα πληρώνει φακελάκι, αντί να γίνεται «παράνομα και εξωθεσμικά» θα γίνεται πλέον «νόμιμα και θεσμικά».
Φακελάκι είναι βέβαια ο μικρός φάκελος, αλλά μόνο ένας ελληνομαθής από το Άλφα του Κενταύρου θα απορούσε για ποιον λόγο να είναι παράνομοι οι μικροί φάκελοι. Όλοι (συμπεριλαμβανομένων των εξωγήινων του ηλιακού μας συστήματος) ξέρουν ότι, εκτός από μικρός φάκελος, φακελάκι είναι το χρηματικό ποσό με το οποίο δωροδοκείται κάποιος, ιδίως κάποιος γιατρός. Ο όρος είναι πασίγνωστος, και μάλιστα έχει γίνει και διεθνής, fakelaki. Έτσι, μπορούμε να περηφανευόμαστε ότι δεν έδωσαν μόνο οι αρχαίοι μας πρόγονοι τα φώτα τους στον υπόλοιπο κόσμο, μπολιάζοντας τις άλλες γλώσσες με λέξεις όπως democracy, theater, mathematics, tragedy, lyric, poetry και άλλες αμέτρητες, αλλά κι εμεις έχουμε μεταλαμπαδεύσει το fakelaki μας.
Άλλωστε, το γεγονός ότι το φακελάκι είναι νεοελληνικό δάνειο φαίνεται και από το ότι στα αγγλικά κτλ γράφεται με f, ενώ αν ήταν αρχαίο ή νεότερο ελληνογενές θα γραφόταν με ph, όπως physics, photograph, telephone κτλ.
Το φακελάκι είναι νεοελληνικό, αλλά ο φάκελος, ο μπαμπάς του, είναι αρχαίος. Αρχαίος, αλλά με άλλη σημασία από τη σημερινή,. Δεμάτι από ξύλα ή καλάμια ήταν μια από τις πρώτες σημασίες του. Στον Κύκλωπα του Ευριπίδη, ο Κύκλωπας διατάζει τον υποτακτικό του, τον Σιληνό, να ακονίσει τους μπαλτάδες του » καὶ μέγαν φάκελον ξύλων ἐπιθεὶς ἀνάψεις», να σωριάσει ένα μεγάλο δεμάτι ξύλα, για να ανάψει φωτιά. Δεμάτι, δεσμίδα, αλλού αποδίδει το λατινικό fasces (απ’ όπου οι φασκιές αλλά και ο φασισμός). Στον Συνέσιο, φάκελος είναι δεσμίδα επιστολών -σύμπτωση το τελευταίο, βέβαια.
Φάκελος ή φάκελλος; Και οι δυο γραφές μαρτυρούνται στα αρχαία κείμενα, μάλιστα η γραφή με ένα λ είναι απαραίτητη στο απόσπασμα του Ευριπίδη που παράθεσα πιο πάνω για μετρικούς λόγους (διότι, αν δεν σφάλλω, με δύο λ, φάκελλος, το ε θα ήταν «θέσει μακρόν» ενώ με ένα λ είναι βραχύ). Από την άλλη, και η γραφή με λλ έχει ισχυρή τεκμηρίωση. Ακριβώς λόγω της διτυπίας, σήμερα το γράφουμε με τον απλούστερο τρόπο (συμφωνεί και ο Μπαμπινιώτης σε αυτό).
Αλλά ποια είναι η ετυμολογία της λέξης; Αντιγράφω από τον Σαντρέν: «Η ομοιότητα με το σφάκελος = γάγγραινα, που έχει πολύ διαφορετική σημασία, πρέπει να είναι συμπτωματική. Αντίθετα, τίθεται το ερώτημα μήπως το φάκελος και το (ομόηχο με το παραπάνω) σφάκελος= μεσαίο δάχτυλο είναι διαφορετικοί τύποι της ίδιας λέξης. Για την εναλλαγή φ-/σφ- πρβλ. φαλάγγιον και νεοελλ. σφαλάγγι. Για τη σημασία πρβλ. φάλαγξ, σκυτάλη, σκυταλίς «ξύλινο δοκάρι» και μεταφορικά ‘φάλαγγα΄ των δακτύλων. Είναι πιθανή η σύνδεση με το λατ. fascis και ίσως με το φασκίς αν υποθέσουμε παλιό τύπο *φάσκελος απ’ όπου με αντιμετάθεση το σφάκελος και στη συνέχεια φάκελος.
Και το νεοελληνικό φάσκελο συνδέεται πιθανώς με τον φάκελο με την τεχνική σημασία της δεσμίδας κτλ.
Η νεότερη σημασία, χάρτινη θήκη στην οποία τοποθετούνται επιστολές, είναι σημασιολογικό δάνειο από το γαλλ. enveloppe. Η νεότατη σημασία, βέβαια, «σύνολο αρχειοθετημένων στοιχείων και πληροφοριών που συγκεντρώνονται από την αστυνομία ή την ασφάλεια και που αφορούν την πολιτική ιδίως δραστηριότητα των πολιτών» είναι νεοελληνική πατέντα.
Από εκεί και το ρήμα «φακελώνω» και το «φακέλωμα». Μια φορά κι έναν καιρό, η μισή Ελλάδα είχε φάκελο στην Ασφάλεια. Οι περισσότεροι φάκελοι, εκτός από εκείνους των επώνυμων πολιτών, κάηκαν το 1990, επί οικουμενικής κυβέρνησης -μια απόφαση αμφιλεγόμενη. Τώρα η ΕΥΠ παρακολουθεί τις συνομιλίες μας όποτε θέλει, πρακτικά με ανύπαρκτο εισαγγελικό έλεγχο, και ύστερα ξεχνάει να ενημερώσει για τις άρσεις απορρήτου -αλλά να μην σας κουράζω, κρίθηκαν αυτά, σαραντατακατό άλλωστε.
Το «νόμιμο φακελάκι» του Άδωνη μοιάζει αντίφαση εν τοις όροις, όπως λέμε γιγαντόσωμος νάνος ή πεζός καβαλάρης. Μακάρι να ήταν μόνο αυτό το πρόβλημα.
Καταρχάς, τα απογευματινά χειρουργεία βάζουν τεράστια προβλήματα στη λειτουργία των υποστελεχωμένων και υποχρηματοδοτούμενων νοσοκομείων. Σε αυτό το άρθρο βλέπετε πέντε αγκάθια που μάλλον δεν τα είχαν σκεφτεί οι υπεύθυνοι πριν εξαγγείλουν το μέτρο.
Κατά δεύτερο λόγο, από άποψη αρχής, η λογική «αφού γίνεται παράνομα γιατί να μην το θεσμοποιήσουμε» φαίνεται αποκρουστική για ένα κράτος δικαίου. Ας πούμε, αφού σε πολλές δημόσιες υπηρεσίες πληρώνουμε το λεγόμενο γρηγορόσημο για τη διεκπεραίωση των υποθέσεών μας, γιατί να γίνεται παράνομα και να μην το θεσμοποιήσουμε; Όποιος έχει και πληρώνει θα έχει διεκπεραίωση της εκκρεμότητάς του αυθημερόν, όποιος δεν έχει θα περιμένει τρία τέρμινα.
Ή, αφού για τις μεταθέσεις των στρατιωτικών κάποιοι βάζουν μέσο, γιατί να μη γίνεται πλειστηριασμός για τις περιζήτητες θέσεις -κι έτσι να βγάζει κάτι τις και το Υπουργείο;
Ή, αφού για τις μεταμοσχεύσεις υπάρχει μεγάλη λίστα αναμονής, με αποτέλεσμα κάποιοι να καταφεύγουν σε πλάγια μέσα για να προηγηθούν, γιατί να μην το επισημοποιήσουμε και να δίνεται προτεραιότητα σε όποιον πλειοδοτήσει; Το ίδιο βέβαια μπορεί να γίνει και με τις τεκνοθεσίες και τις παρένθετες κυήσεις. Όλα λύνονται όταν υπάρχει καλή διάθεση.
Το ότι έτσι θα μένουν εκτός τα δύο τρίτα των πολιτών, δεν ενοχλεί τους κυβερνώντες. Όταν ο νυν υπουργός Υγείας χρειάστηκε επέμβαση πριν από καναδυό χρόνια, την έκανε αμέσως και χωρίς να πληρώσει φακελάκι, νόμιμο ή παράνομο. Στη δημοκρατία δεν υπάρχουν αδιέξοδα.










