
Γράφει ο Γεώργιος Νικ. Σχορετσανίτης
Και σε τούτη την καινούργια έκδοση του μυθιστορήματος ‘Ο 13ος επιβάτης’ του Γιάννη Μαρή, από τις εκδόσεις Άγρα, υπάρχουν αρκετά χρήσιμα πληροφοριακά στοιχεία τόσο για τον συγγραφέα του όσο και για το έργο του. Τον τελευταίο καιρό, οι εκδόσεις Άγρα ευρίσκονται στην πρωτοπορία των εκδόσεων των έργων του μεγάλου μας συγγραφέα, ο οποίος έτσι επανακάμπτει γενόμενος γνωστός σε νέους αναγνώστες, μεν, αλλά και υπενθυμίζοντας σε παλιότερους πετυχημένες και δυσεύρετες δημοσιεύσεις και εκδόσεις των βιβλίων του που αφορούν την, παρεξηγημένη, εν πολλοίς, αστυνομική λογοτεχνία. Ετούτο το μυθιστόρημα δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά το 1962 στην εφημερίδα Απογευματινή σε συνέχειες και εκδόθηκε αργότερα (1971) από τις εκδόσεις Περγαμηνή. Σε κεντρικό ρόλο βρίσκεται ο αστυνόμος Μπέκας, το δημιούργημα του Μαρή. Δίπλα του αρκετά συχνά εμφανίζεται ο δημοσιογράφος Μακρής, μαζί με τον οποίο είχαν συνεργαστεί αλλάζοντας απόψεις και παλιότερα. Στην παρούσα υπόθεση, ξετυλίγεται αργά και βασανιστικά μια σειρά δολοφονιών, εντός και εκτός του γεωγραφικού διαμερίσματος της Αττικής, με την οποία κάποια στιγμή θα αναγκαστεί να εμπλακεί ο αστυνόμος Μπέκας. Στην αρχή ένας άντρας βρίσκεται νεκρός λόγω πτώσης του από το τραίνο της γραμμής Αθήνα – Θεσσαλονίκη. Σε λίγες μέρες ανακοινώνεται η ‘αυτοκτονία’ της αδελφής του, και στη συνέχεια κι’ άλλοι. Κεντρικό σημείο όλων αυτών είναι ένας άντρας με λευκό κουστούμι και χοντρά γυαλιά, τουλάχιστον από διάφορες μαρτυρίες ανθρώπων που βρέθηκαν, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, κοντά σε εαυτόν. Όμως, όσο προχωράει η έρευνα και ξετυλίγεται το κουβάρι, αρχίζει να διαφαίνεται ότι όλοι οι νεκροί χαρακτηρίζονται από μια κοινή ιδιότητα και μοίρα. Είναι οι κληρονόμοι ενός θανόντος πλούσιου Αμερικανού, τόσον αυτοί όσο και τα μέλη των οικογενειών τους πρώτου βαθμού. Προφανώς, για τον αστυνόμο, κάποιος απ’ όλους τους ενδιαφερόμενους έχει κάθε συμφέρον να εξοστρακίσει από την κληρονομιά όσο το δυνατόν περισσότερους. «Είχε πυροβολήσει με το χέρι του. Δεν ήταν όμως ο πρώτος που είχε σκοτώσει με το χέρι του, χωρίς να είναι ο δολοφόνος. Ο συνταγματάρχης είχε πυροβολήσει τον Βραχνό. Τώρα ετούτος, ο Αδάμης, τον Φιλάρετο. Ποιος τα κανόνιζε έτσι, ώστε άλλοι να σκοτώνουν, χωρίς να το ξέρουν και να το θέλουν, για λογαριασμό του; Ποιος ήταν ο άνθρωπος με το λευκό κουστούμι; Ο Φιλάρετος; Ο σημερινός θάνατός του τον απήλλασσε. Ο Αποστολίδης; Πως μπόρεσε να τα οργανώσει μέσα από το κρατητήριο έτσι σατανικά;», σκέφτεται ο αστυνόμος Μπέκας!
Ο Γιάννης Μαρής μας περιγράφει την πρωτεύουσα της χώρας, εκείνης της εποχής, αναφερόμενος συχνά σε κλαμπ, θεατρικές και κινηματογραφικές σκηνές, γυμναστήρια και πολυποίκιλα πολιτιστικά κέντρα, την καθημερινότητα σε γενικές γραμμές των κατοίκων της, σχεδόν όλων των κοινωνικών τάξεων. Αστυνομικοί, δημοσιογράφοι, εγκληματίες, μοιραίες γυναίκες αλλά και εκμεταλλευτές της ανώριμης, μάταιας και αναποτελεσματικής, στην πραγματικότητα, φιλοδοξίας τους. Προνομιούχοι του Κολωνακίου και μη προνομιούχοι μικροαστοί. Παράνομοι και αστυνομικοί. Δημοσιογράφοι, πολυτελείς γυναίκες-φιγουρίνια, ζιγκολό, μετρέσες και αριβίστες με σκοτεινό παρελθόν. Δεν θα μπορούσε φυσικά να λείπει από εκεί, η οικονομική αλλά και η ερωτική συνισταμένη του εγκλήματος, που χαρακτήριζαν την μεταπολεμική και μετεμφυλιακή εποχή της κοινωνικής ανάτασης και των ανάλογων προσδοκιών των φιλόδοξων ανθρώπων. Η παρουσία του αστυνόμου Μπέκα σε πολλά από τα κείμενά του, να σημειώσουμε, ομοιάζει αρκετά με γνωστούς επιθεωρητές ξένων αστυνομικών μυθιστορημάτων και κυρίως τονΓάλλο επιθεωρητή Μαιγκρέ του Ζωρζ Σιμενόν.
‘Ο 13ος επιβάτης’ συγκαταλέγεται, αναμφίβολα, σε ένα από τα πιο σοβαρά μυθιστορήματα του Γιάννη Μαρή (1916-1979), ενός πολυγραφότατου συγγραφέα-σύμβολο του ελληνικού αστυνομικού κειμένου, για τον οποίο γράφτηκαν από πολλούς πολλά, δεδομένου ότι ήταν ο πρώτος που ασχολήθηκε με το συγκεκριμένο είδος καλλιεργώντας το συστηματικά και τόσο πετυχημένα, αφήνοντας πίσω του σημαντικά μυθιστορήματα. Έτσι δεν είναι τυχαίο το γεγονός των πολλαπλών επανεκδόσεων όλων των έργων του, κάτι που γίνεται, άλλωστε, ετούτη την εποχή από τις εκδόσεις Άγρα.
The post Γιάννης Μαρής: Ξετυλίγοντας και σκιαγραφώντας προσδοκίες της εποχής του appeared first on Vakxikon.gr.










