Αν αναρωτιέστε για το ερώτημα του τίτλου, ίσως δεν έχετε παρακολουθήσει το θέμα που έχει προκαλέσει αυτές τις μέρες αρκετό θόρυβο στον μικρόκοσμο των σόσιαλ, τα τέσσερα τοστ.
Να σας ενημερώσω ή να σας το θυμίσω λοιπόν.
Σε μια πρωινή εκπομπή του Σκάει, συγκεκριμένα στην εκπομπή των Οικονόμου-Παυλόπουλου, ο ρεπόρτερ Γιώργος Τσελίκας έκανε ρεπορτάζ με θέμα την ακρίβεια που έχει ενσκήψει στην αγορά.
” Η καθημερινότητα έχει γονατίσει», είπε «Είχα πάει σουπερμάρκετ πρόσφατα και άκουσα μία κυρία να ζητάει 4 φέτες ζαμπόν για τοστ και 4 φέτες τυρί”.
Οπότε, ο Δημήτρης Οικονόμου απάντησε:
“Κάτσε ρε Γιώργο, 4 τοστ θα φτιάξει, πρέπει να πάρει δέκα φέτες να πετάξει τις μισές;”
Και ο Άκης Παυλόπουλος σιγοντάρισε:
“Τέσσερα τοστ, συγγνώμη, χορταίνει η οικογένεια όλη”
Και ο Οικονόμου έβαλε την κατακλείδα:
“Παλιά αυτό έκαναν, βάλε 10-15 φέτες και τις πέταγαν τις μισές. Πάνε αυτά, αυτά ήταν πολυτέλεια”
Ο ρεπόρτερ, καταλαβαίνοντας ότι έχει βγει εκτός γραμμής, δεν είπε τίποτα αν και η έκφραση του προσώπου του έλεγε πολλά. Μπορείτε να δείτε το στιγμιότυπο εδώ, μαζί με σταχυολόγηση από τις αντιδράσεις στο Τουίτερ. Ανάμεσα στα πετυχημένα μιμίδια που είδα, ήταν και αυτό που διάλεξα για εικονογράφηση του άρθρου, που ταΐζει την γνωστή μας από τα παλιά αναγνωστικά βιβλία οικογένεια με τα τέσσερα τοστ (στην αρχική εικόνα, αν θυμάστε, έτρωγαν ψάρια).
Όπως βλέπετε, το δίδυμο των δημοσιογράφων του Σκάει φαίνεται πως δεν έχουν πληροφορηθεί μια καινούργια εφεύρεση που υπάρχει για να κάνει εύκολη τη ζωή μας: το ψυγείο. Χάρη στο ψυγείο, μια οικογένεια μπορεί να αγοράζει τρόφιμα για περισσότερες μέρες, χωρίς να φοβάται ότι θα χαλάσουν και θα τα πετάξει αν δεν καταναλωθούν αυθημερόν.
Μ’ αυτά και μ’ αυτά όμως βρήκαμε λέξη για το σημερινό μας άρθρο: το τοστ.
Σύμφωνα με το Χρηστικό Λεξικό, το τοστ είναι «σνακ από δύο τετράγωνες φέτες ψωμιού, συνήθ. με τυρί και ζαμπόν στη μέση, που ψήνονται στην τοστιέρα»
Το ψωμί του τοστ είναι ειδικού τύπου και, όπως λέει το λεξικό, ψήνεται (ή φρυγανίζεται) στην τοστιέρα, όπως λέγεται η σχετική συσκευή -ένα από τα παράγωγα της λέξης.
Αν και ασυμμόρφωτο δάνειο, το τοστ, έχει λοιπόν πλήρως ενταχθεί στη γλώσσα αφού δίνει παράγωγα: την τοστιέρα, το υποκοριστικό τοστάκι, αλλά και το τοστάδικο, το κατάστημα όπου φτιάχνονται και πουλιούνται τοστ. Σπάνια το βλέπουμε λατινογραμμένο, επειδή είναι όρος ευρύτατης χρήσης. Να σημειώσουμε και το ρήμα «τοστάρω», που δεν το έχουν τα λεξικά αλλά το βρίσκουμε σε συζητήσεις για συσκευές ή για μαγειρική, με τη σημασία «φρυγανίζω το ψωμί».
Πότε εμφανίστηκε στα ελληνικά η λέξη, δεν ξέρω και δεν μπόρεσα να ερευνήσω διότι ο ιστότοπος της Εθνικής Βιβλιοθήκης ήταν πεσμένος χτες. Πάντως, τον θυμάμαι σίγουρα από τις αρχές της δεκαετίας του 70.
Όπως είπαμε, η λέξη «τοστ» είναι αγγλικό δάνειο, από το toast. H αγγλική λέξη, με τη σειρά της, είναι δάνειο από το παλαιογαλλικό toster «ψήνω, καίω» (12ος αι.), από το λαϊκό λατινικό *tostare, θαμιστικό του λατινικού torrere «ξεραίνω, φρύγω», που έχει μετοχή παρακειμένου tostus. Επομένως, το toast στα γαλλικά είναι αντιδάνειο.
Ωστόσο, η λέξη toast της αγγλικής έχει και μιαν άλλη σημασία, η οποία μάλιστα έχει περάσει στα γαλλικά από πολύ παλιότερα, από την εποχή του Μπαλζάκ τουλάχιστον. Είναι η πρόποση, όταν υψώνουμε το ποτήρι και ανακοινώνουμε ότι πίνουμε στην υγεία ή προς τιμή κάποιου προσώπου. Τέτοιες προπόσεις ήταν απαραίτητο στοιχείο σε εορταστικά γεύματα, μάλιστα κάποτε υπήρχε και ειδικός τελετάρχης επί των προπόσεων (toast-master).
Φαίνεται ότι αρχικά toast στα αγγλικά ήταν ένα κομμάτι φρυγανισμένο ψωμί, που το έβαζαν στο ποτήρι του κρασιού ή της μπίρας όταν έκαναν πρόποση, οπότε ονομάστηκε toast και η ίδια η πρόποση, ενώ αργότερα άρχισε να χρησιμοποιείται ο όρος και για το φρυγανισμένο ψωμί γενικώς, όταν δηλ. τρωγόταν μόνο του.
Αυτή η δισημία της λέξης toast έχει προκαλέσει κάμποσα αστεία μεταφραστικά λάθη. Στη σφαίρα του θρύλου είναι το λάθος στους υποτίτλους κάποιας ταινίας της ΕΡΤ, στη δεκαετία του 80, όταν η φράση
«Let’s make a toast to the Queen!» (Ας πιούμε εις υγείαν της Βασίλισσας, ας κάνουμε μια πρόποση εις υγείαν της Βασίλισσας)
είχε μεταφραστεί σε
«Ας φτιάξουμε ένα τοστ στην Βασίλισσα!»
Από την άλλη, εντελώς τεκμηριωμένο είναι το πρόσφατο μαργαριτάρι ελληνικού ιστοτόπου, στη νεκρολογία του Χένρι Κίσινγκερ, όπου, στη λεζάντα φωτογραφίας από επίσημο δείπνο και προπόσεις, ο αθεόφοβος συντάκτης έγραψε: Ο Χένρι Κίσινγκερ φρυγανίζεται από τον Τσου Εν Λάι.
Ίσως από αυτή τη σημασία, της πρόποσης και του σχετικού λογυδρίου, να προέρχεται και ο όρος toasting της ραπ μουσικής, που έχει δώσει και τον ελληνικό «τοστάρω» με τη σημασία ραπάρω, όπως την καταχωρεί το σλανγκρ.
Κατά σύμπτωση, την ίδια στιγμή που ο Σκάει έλεγε για τα τέσσερα τοστ, σε άλλον ειδησεογραφικό μεγαλοϊστότοπο εμφανίστηκε άρθρο για τα οφέλη του κρύου, και πόσο καλό κάνουμε στην υγεία μας ρυθμίζοντας τον θερμοστάτη στους 17 βαθμούς. Κι εκεί σηκώθηκε κατακραυγή, σε σημείο που ο ιστότοπος να κατεβάσει το εμβριθές άρθρο.
Βέβαια, όλοι αυτοί οι καλοπληρωμένοι, τα υγιεινά μέτρα για την αποφυγή της παχυσαρκίας και της σπατάλης τα λένε για τους άλλους, τα λένε για τις εξαρτημένες από τον μισθό τους οικογένειες, που πρέπει να μάθουν να χορταίνουν με τέσσερα τοστ -διότι οι άλλες, οι ανεξάρτητες, δεν χορταίνουν τόσο εύκολα. Ξέρω μάλιστα μία (πολυμελή, ομολογουμένως) ελληνική οικογένεια που δεν χορταίνει ούτε με τέσσερα ΕΣΠΑ στην καθισιά της. Αλλά, αυτά κρίθηκαν στις εκλογές -σαρανταενατακατό ή, αν προτιμάτε, σαρανταενατακατόστ.










