cebacf8ecf83cf84ceb1cf82 ceb8 cf81ceb9ceb6ceaccebaceb7cf82 ceb3ceb9cf8ecf81ceb3cebfcf82 ceb4ceb5cebbceb9cf8ccf80cebfcf85cebb

kata anefiktou 20012024

Ο ποιητής εισβάλλει στα του κόσμου και ο κόσμος μεταβάλλεται ιδεατά από αυτόν. Η πραγματικότητα γίνεται όραμα και το όραμα πραγματικότητα. Δίνει ταυτόχρονα και την πραγματική και την ιδεατή εικόνα, αυτήν που έχει πλάσει μέσα του την προβάλλει στον κόσμο. Όλη αυτή η αναπαράσταση εδώ τελείται εις διπλούν. Θα αναφέρω σχηματικά ως παράδειγμα προς κατανόηση το εξής: έχουμε δύο δρομείς με προκαθορισμένη την αφετηρία, «γυναίκα», αλλά δίχως καθορισμένη διαδρομή για το κοινό τέλος, που είναι πάλι το θέμα «γυναίκα». Έτσι, ο καθένας ακολουθεί διατρέχοντας αυτή την απόσταση κατά τη βούλησή του και το έπαθλον είναι η εμπειρία της περιγραφής αυτής της διαδρομής που διέτρεξε. Εδώ οι δύο ποιητές, Κώστας Ριζάκης και ο Γιώργος Δελιόπουλος, διατρέχουν αυτή την απόσταση από κοινού και χώρια. Ξεκινούν και καταλήγουν στο ίδιο σημείο. Η αναπαράσταση αυτής της πανηγυρικής στιγμής είναι αυτό το βιβλίο, όπου η ανταμοιβή είναι για εμάς τους αναγνώστες η άλλη θέαση και ο εμπλουτισμός της εμπειρίας μας κατά ποιητικόν τρόπο.

Εκκινώντας από το επίπεδο της γνώσης, ο κάθε ένας από τους εν λόγω ποιητές συγκροτεί το πολύμορφο ποιητικό του σύμπαν γύρω από την έννοια γυναίκα. Ο αναγνώστης καλείται να συνθέσει τις έννοιες, αλλά και τις εικόνες αυτών των ποιημάτων για να έχει την ολική εικόνα της περιγραφής τους. Στην ποίηση του Ριζάκη οι έννοιες-εικόνες αποσυντίθενται και ανασυντίθενται στον τελικό στίχο-συμπέρασμα, ενώ στον Δελιόπουλο παρατηρούμε την κλιμακωτή διερεύνηση της κάθε έννοιας που εκβάλλει μαζί με το ποίημα. Στον Ριζάκη αυτή η ροή των εννοιών και συνεπακόλουθα των ποιημάτων συμβάλλει ώστε να διαβάζουμε τα ποιήματα της δικής του ενότητας ως συνέχεια το ένα του άλλου. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να υπάρχει θεατρικότητα, μιας και η έννοια γυναίκα ελλειπτικά επανέρχεται, υπονοείται και δηλώνεται πλαγίως, κυρίως μέσω αναγνωρίσιμων πράξεων και όχι ευθέως, όπως στα ποιήματα της ενότητας του Δελιόπουλου. Το ποίημα του Ριζάκη «η ειρηνοποιός» καταλήγει:

και οι ορεσίβιες θλίψεις παγι’ αφού χωριουδάκιν αίφνης
τις καστανιές είδαν σμιχτά μ’ αίματι φλογισμένες σαν
πλήθος κόκκινα τσαμπιά: πώς μου γελούν κεράσια;

Εδώ παρηχητικά το «κεράσια» παραπέμπει στα κοράσια.

Ο Δελιόπουλος μοιράζει ρόλους στα ποιήματά του, όπου επιτελείται η εξύμνηση και το μεγαλείο της γυναίκας. Το αδιάσπαστο αυτό αλληλοσυμπληρούμενο σύνολο μας υποβάλλει υπόρρητα τη συνομιλία τους, μας κινητοποιεί τη σκέψη για τη σύνθεση αυτών των στοιχείων, αλλά ταυτόχρονα μας προϊδεάζει για την πολλαπλότητα και την αναγκαιότητα του εγχειρήματος. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ανακαλύπτουμε την αιτία, την αφορμή κάθε συνεπαγωγής, πράξεως-αποτελέσματος και αν το ανάγουμε βαθύτερα στην παιδική ηλικία από όπου ξεκινούν όλα, αλλά κυρίως η σχέση μας με τη γυναίκα-μητέρα, νομίζω ότι μπορούμε να ορίσουμε το πλαίσιο διαμόρφωσής μας και της προετοιμασίας μας για τον κόσμο. Αντιστοίχως εδώ ο Δελιόπουλος στο ποίημα «άνοστη μνήμη» γράφει:

κι ας με διώχνεις, πουθενά δεν πάω
το καλό σερβίτσιο στρώνω με τα κρύσταλλα
και τι φαγητό ψημένο σαν από τα χέρια σου
Κυριακή μυρίζει κι έρχεσαι γιορτή
κάθεσαι στο πλάι μου κρατάς το χέρι
κι όλο διαμαρτύρεσαι πως η μνήμη άνοστη
τρέχω για το αλάτι Μάνα μην αναληφθείς
μακριά με τους ατμούς που φεύγουν μην κρυώσεις
βάλε μια μπουκιά στο στόμα μήπως θυμηθείς

αλλά ήδη έχεις χωνευτεί στη νύχτα
κι απομένω μόνος πάνω από κρύα πιάτα
να τα νοστιμεύουν δάκρυα.

Έτσι καταλήγουμε στη φιλοσοφική προσέγγιση του Ριζάκη, όπου τα ποιήματά του διασπούν και συνθέτουν. Από τη διάσπαση της λέξης και της έννοιας, οδηγούμαστε μέσω της παρήχησης στην ποιητική διάθλαση του κόσμου και στη σύνθεση με αποτέλεσμα τη μέγιστη συμπύκνωση, που όπως προανέφερα καταλήγει σε απόφθεγμα. Στο ποίημα «οδηγημένος βλέμματι;» η στίξη μάς οδηγεί να το διαβάσουμε σύμφωνα με την έννοια που του δίνει ο ποιητής, όμως αν για παιγνίδι την καταργήσουμε μπορεί να διαβαστεί και αλλιώς, αποκτώντας άλλο νόημα.

– αυτοχειρία: το κενό πόσον ο έρωτας στη λήξη του πυκνώνει;
– να! Καίει λαμπάδα σύγκορμος κι ο αγάπης υψομέτρης

Από την άλλη πλευρά, τα ποιήματα-πίνακες του Δελιόπουλου μας υποβάλλουν «την εικόνα της ψυχής των πραγμάτων» εμπλουτισμένη με τη δική του πολυεδρική οπτική. Σε αυτήν όλα μεταβάλλονται ώστε να αναδείξουν τον πρωτεύοντα ρόλο της γυναίκας. Μας δείχνει μία άλλη εικόνα, που δεν ήταν ορατή μέχρι τώρα και μέσω της ποίησης βρίσκει την πραγμάτωσή της. Αυτήν συλλαμβάνει ποιητικά και μας την προσφέρει αναγνωστικά ως πραγματικότητα. Στο αδιάσπαστον και ομοιογενές της ανθρώπινης φύσης βρίσκει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της έννοιας γυναίκα. Στο ποίημα «γυναίκα θάλασσα γυμνή» μας λέει:

μα ο πόθος κοιμάται υγρός
υποβρύχιο η μνήμη γλιστράει
την παλίρροια μήτρας γυρεύοντας
μιας γυναίκας που στέκεται άγαλμα
στα βάθη του κόλπου θαμμένη.

{jb_quote} Ο καθένας με τον τρόπο και το ύφος του αναδεικνύει γωνίες και πλευρές, δίνει σχήμα και μορφή σε ένα μέρος που ταυτόχρονα είναι και το όλον, εμφανίζοντάς το στις διάφορες εκδοχές του. {/jb_quote}

Για τον Ριζάκη ακόμη και λέξεις αντιποιητικές με τραχύτητα έχουν την ίδια αξία εντός του ποιήματος. Έχουν την ίδια ζωτική δύναμη, ώστε να περιγράψουν και να ορίσουν. Λέξεις άπαξ, όπως για παράδειγμα, αλυσοπρίονο, αχταρμάς, μαγκίτης, ομερτά, τούνελ, φλοκάτη, ζαλικώνει, φορτσάτη και άλλες, είναι αυτές που θα δημιουργήσουν την αντίθεση ή ακόμα και τη σύνθεση των αντιθέτων. Επίσης, και λέξεις σύνθετες που κατασκευάζει για την ανάγκη του στίχου, όπως για παράδειγμα, παχυλοπενθών, στιχοκουφέτα, φεγγιτορφάνια, κρεοσφαγείον, είναι αυτές που επιτείνουν την έννοια δίνοντας βάρος στον στίχο. Για παράδειγμα θα αναφέρω κάποιους στίχους:

φιλί πικρό φιλί σε αμείλικτον κο-
ψιν αλυσοπρίονου πώς σκάνδαλον με καις;
Από το ποίημα, «των δύο η ψήφος μετράει μια».

Επίσης, από το ποίημα «η άγρυπνος μπομπονιέρα»:
(μην τσιλιαδόρος παχυλοπενθών στιχοκουφέτα τρέφεις;)

Και τέλος, από το ποίημα «ο πεπρωμένος μουσικός» τον εναρκτήριο στίχο:
– αχ μια ζωή χωρίς ζωή πώς ζαλικώνει ελπίδα;

Την ίδια ζωτική δύναμη από άλλον δρόμο έχουν και οι λέξεις που χρησιμοποιεί στα ποιήματά του ο Δελιόπουλος. Λέξεις, για παράδειγμα, όπως ασπάραχτη, μηρυκάζω, χρυσοκέρατη, απορροφητήρας, ποντίκια, εικονογραφούν απαραίτητες έννοιες. Και για τον Δελιόπουλο θα αναφέρω στίχους με αυτές τις λέξεις, όπως από το ποίημα «ως έλαφος διψώσα»: και μηρυκάζοντας το χώμα περιμένω

Από το ποίημα «ετυμηγορία» ο παρακάτω στίχος:

πρωί-πρωί θα ορμήσουν τα ποντίκια
μέχρι να μείνω επιτέλους νηστική
[…]
όσο βουίζει τέρμα ο απορροφητήρας
μην ακουστεί πως έπεσα απ’ το ράφι

Στα ποιήματα του Ριζάκη παρατηρούμε πολλές φορές την αποδόμηση λέξεων, όπου μέσω της επανάληψης ή της παρήχησης επανέρχονται με νέα λειτουργία συμβάλλοντας στον ρυθμό. Όμως στα ποιήματα του Δελιόπουλου θα παρατηρήσουμε διδυμίες λέξεων που επιτείνουν και χαρακτηρίζουν η μία το νόημα της άλλης. Οι ξεχωριστές αυτές λέξεις ολοκληρώνουν την εικόνα και το σχήμα της μεταφοράς εντός του ποιήματος, τοποθετώντας την έννοια γυναίκα στο κέντρο του σύμπαντος. Καθορίζουν μια κλίμακα ιεραρχιών και αξιών, όπου το μικρό και το ασήμαντο μιας καθημερινής πράξης εξαίρεται και ανάγεται σε πρωτεύον για την απόδοση της ποιητικής έννοιας.

Θα παρατηρούσα επίσης ότι ο λόγος και των δύο δεν είναι αυτός που θα χαρακτηρίζαμε ευθέως ως ερωτικό λόγο. Αντιθέτως, ανιχνεύοντας στοιχεία λυρισμού παρατηρούμε ότι εδράζεται εν πολλοίς στον πόθο που κάποιες φορές θα μείνει ανεκπλήρωτος και θα παρατηρήσουμε το διαφεύγον στοιχείο του. Παρ’ όλα αυτά, είναι εμφανές το πάθος και η ποιητική ένταση που γεννά το αδύνατον αυτής της σχέσης και περιγράφεται στρεφόμενο προς την ποιητική δημιουργία.

Αυτός ο επαναληπτικός εμμονικός τρόπος που γίνεται λόγος για να περιγράψει τις αντιθέσεις, την ένταση, τα πάθη, τη χαρά, τον φόβο, την ελπίδα, γενικά όλα τα συναισθήματα από τα οποία εμφορούνται και διακατέχονται οι δύο δημιουργοί. Όλα αυτά που δρουν ακατάληπτα εντός μας, ώστε να είμαστε αναγκασμένοι χάνοντας τον έλεγχο να εκχωρούμε μέρος του εγώ μας στη γυναίκα. Όλες αυτές οι εικόνες των ποιημάτων που δομούνται αντιθετικά και κατ’ αντιστοιχίαν διαρθρώνονται έτσι ώστε να ανιχνεύσουν και να περιγράψουν μέσω λέξεων, συμβόλων, εικόνων, άρρηκτα συνδεδεμένων μεταξύ τους. Τα ετερογενή αλλά και τα ομοιογενή στοιχεία συμπλεκόμενα μας δίνουν τη δυνατότητα να διαβάζουμε αυτά τα ποιήματα και μαζί και χωριστά. Συσφίγγουν τους ποιητικούς δεσμούς ανοίγοντας τον ορίζοντα, δίνουν βήμα στον πειραματισμό και απελευθερώνουν από τον καταναγκασμό της μοναχικότητας ποιήματος και ποιητή.

Θα ήθελα να επισημάνω ότι αυτή η αντιπαράθεση των στοιχείων δεν υποκρύπτει καμία ανταγωνιστική σχέση μεταξύ των δύο ποιητών, αντιθέτως ως ένα σημείο στοχεύει στην πλήρη διασαφήνιση μέσω των ποιημάτων του τίτλου Κατά ανεφίκτου γλυφές, 1: της γυναικός τριάντα παγιδεύσεις. Τριάντα ποιητικές γλυφές των δύο ποιητών αποδίδουν ανάγλυφα την έννοια γυναίκα. Αυτή η κοινή διαδρομή χαράσσει τελικά έναν δρόμο, τον διάλογο, που γίνεται λόγος για το αίτιον και το αιτούμενον. Την επιμέρους διαίρεση που γίνεται σύνθεση αναδεικνύοντας όλα τα σταθερά σημεία της ποιητικής σχέσης τους με τη γυναίκα, που εκκινά από τα καθημερινά απτά πράγματα και νοερά προεκτείνεται σε ολόκληρη τη φύση και τη γενεσιουργό της ικανότητα. Σμιλεύοντας λοιπόν αυτή την έννοια ο καθένας με τον τρόπο και το ύφος του αναδεικνύει γωνίες και πλευρές, δίνει σχήμα και μορφή σε ένα μέρος που ταυτόχρονα είναι και το όλον, εμφανίζοντάς το στις διάφορες εκδοχές του. Αυτά τα ποιήματα απαρτίζουν ένα εγκώμιο προς τη γυναίκα σε όλη την έκταση των ιδιοτήτων και των ρόλων που της έχουν αποδοθεί μέχρι σήμερα, από το θεϊκό έως το εγκόσμιο, προβάλλοντας αυτή την ενότητα-πολλαπλότητα, που είναι αδιαχώριστες στη ζωή.

Αυτή λοιπόν η αναζήτηση των δύο ποιητών εκβάλλει σε αυτή τη θεώρηση, σε αυτό το θετικό αποτέλεσμα. Ανιχνεύει τα όρια της συνάφειας και της ερμηνείας από τον καθένα. Πέραν αυτής της συμβολικής κίνησης της εμπειρίας της συστέγασης, θα μπορούσαμε να πούμε ότι υπάρχει και ένα βαθύτερο νόημα. Η από κοινού σύλληψη της έννοιας εντός μιας φευγαλέας πραγματικότητας που αποξενώνει τον δημιουργό καθιστώντας τον μοναχικό τελεστή. Φαντάζομαι το σπάσιμο αυτού του κελύφους του εγώ που υπάρχει γύρω από τον κάθε δημιουργό, μέσα από τις συζητήσεις και τις σκέψεις που γεννήθηκαν κατά τη διάρκεια συγγραφής αυτών των υπό κοινήν έννοια ποιημάτων.

Είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι και οι δύο ποιητές εδώ λειτουργούν συμπληρωματικά αποτυπώνοντας ποιητικά ο καθένας το ελλείπον στοιχείο του άλλου, προβάλλοντας τον εαυτό τους σε αυτόν τον διάλογο. Είναι χαρακτηριστική η χρήση των ίδιων λέξεων από κάθε έναν τους. Ως παράδειγμα θα αναφέρω λίγους στίχους που δείχνουν τον τρόπο χρήσης. Ο στίχος του Ριζάκη από το ποίημα «των δύο η ψήφος μετράει μια»:

φως φόρεσεν έρως υγιής και ψήφισε τη σχέση!

Όπως και ο στίχος από το ποίημα «οδηγημένος βλέμματι»:

πού κρόκος των φιλιών τους φως να φέξει το φαρμάκι.

Με τους στίχους του Δελιόπουλου από το ποίημα «γυναίκα θάλασσα γυμνή»:

Από τα σπλάχνα μας σπέρμα το φως.

Και από το ποίημα «ερωτεύσου»:

Κάθε φιλί στα χείλη καίει
μυρίζουμε φωτιά

Όπως και πολλοί άλλοι στίχοι τους και λέξεις συνομιλούν αλληλοσυμπληρούμενοι.

Τελειώνοντας, θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρω τη βαθυνούστατη και περιεκτική εισαγωγή της Ευσταθίας Δήμου στο παρόν βιβλίο. Σε αυτήν αναλύονται όλα τα επιμέρους στοιχεία των ποιημάτων και της ποιητικής του καθενός εκ των δύο δημιουργών και μας δίνονται ξεκάθαρα τα κλειδιά της ανάγνωσης και της ερμηνείας των ποιημάτων, αλλά και του εγχειρήματος.

 

Κατά ανεφίκτου γλυφές, 1
Της γυναικός τριάντα παγιδεύσεις
Κώστας Θ. Ριζάκης – Γιώργος Δελιόπουλος
Ευσταθία Δήμου: Ποίηση σε δύο πράξεις
Εικαστική παρέμβαση: Γλύκα Διονυσοπούλου
ΑΩ Εκδόσεις
σ. 80
ISBN: 978-618-5363-68-0
[ISBN Σετ 978-618-5363-67-3]
Τιμή: 12,72€
001 patakis eshop

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *