cebbceb5cebeceb9cebbcebfceb3cf8ecebdcf84ceb1cf82 cebcceb5 cf84ceb7 ceb4ceb9cf87cf8ccebdcebfceb9ceb1 cf84cebfcf85 ceb1cf83cf84ceb5cf81

Όπως θα θυμούνται οι τακτικοί αναγνώστες, το ιστολόγιο έχει ξεκινήσει εδώ και καιρό να παρουσιάζει τις 24 περιπέτειες που συνδημιούργησαν ο Ρενέ Γκοσινί και ο Αλμπέρ Ουντερζό, αφού πιστεύω, έστω και με μια δόση υπερβολής, ότι οι 24 αυτοι τόμοι του Αστερίξ είναι μια από τις σημαντικότερες προσφορές της Γαλλίας στον παγκόσμιο πολιτισμό μεταπολεμικά. Η αλήθεια είναι πως ο ρυθμός της παρουσίασης έχει αραιώσει πολύ.

Η περιπέτεια που θα παρουσιάσω σήμερα είναι η 22η από τις 24, δηλαδή πλησιάζουμε προς το τέλος.

Ξεκινήσαμε τον Οκτώβριο του 2014, με μια παρουσίαση της περιπέτειας Αστερίξ στους Βρετανούς και μετά με μια γενική παρουσίαση των πρωταγωνιστών του κόμικς. Τον Δεκέμβριο είχαμε τη δεύτερη περιπέτεια, την Κατοικία των θεών, τον Φλεβάρη 2015 είδαμε τον Μάγο (ή Μάντη) ενώ στα τέλη Απριλίου παρουσίασα τον «Αστερίξ στη χώρα των Ελβετών». Τέλη Ιουνίου 2015 παρουσιάστηκε Ο αγώνας των αρχηγών, η πέμπτη περιπέτεια της σειράς. O κύκλος συνεχίστηκε στα μέσα Οκτωβρίου με τον Αστερίξ στην Κορσική και η τελευταία δημοσίευση για το 2015 ήταν την παραμονή των Χριστουγέννων με τον Αστερίξ Λεγεωνάριο. Το 2016 ξεκίνησε με την περιπέτεια Οβελίξ και σία τον Φλεβάρη, ενώ τον Απρίλιο ανέβασα το Δώρο του Καίσαρα. Ξαναπιάσαμε το νήμα τον Οκτώβριο με την Ασπίδα της Αρβέρνης. ενώ τον Δεκέμβριο ακολούθησε το Χρυσό δρεπάνι. Πρώτη περιπέτεια του 2017, τον Φλεβάρη, ήταν το Μεγάλο ταξίδι, που συμπλήρωσε την πρώτη δωδεκάδα. Στη δεύτερη δωδεκάδα μπήκαμε τον Απρίλιο, με την περιπέτεια «Ο Αστερίξ και η Κλεοπάτρα». Μετά αραίωσαν οι ρυθμοί. Τον Αύγουστο του 2017 παρουσιάστηκε η περιπέτεια «Ο Αστερίξ και οι Γότθοι» ενώ τον Δεκέμβριο είχαμε ένα εμβόλιμο άρθρο, αφού παρουσιάσαμε την καινούργια (χωρίς Γκοσινί αλλά και χωρίς Ουντερζό) περιπέτεια «Ο Αστερίξ στην Ιταλία» που είχε πρόσφατα κυκλοφορήσει στα γαλλικά. Το 2018 μία μόνο περιπέτεια παρουσιάσαμε, τον Απρίλιο, τον Αστερίξ στην Ισπανία . Μια ακόμα περιπέτεια παρουσιάσαμε τον Μάιο του 2019, τον Γύρο της Γαλατίας, ενώ τον Νοέμβριο είχαμε ένα εμβολιμο άρθρο, όπου παρουσιάσαμε μια ακόμα καινούργια περιπέτεια, της νέας περιόδου, Ο Αστερίξ και η αδρεναλίνη. Μία περιπέτεια ακόμα παρουσιάσαμε τον Μάρτιο του 2020, τον Αστερίξ Μονομάχο, ενώ το 2021, την εποχή των Ολυμπιακών αγώνων του Τόκιο, τον Αστερίξ στους Ολυμπιακούς αγώνες. Επίσης είδαμε μια από τις νέες περιπέτειες του Αστερίξ, Ο Αστερίξ και ο γρύπας, ενώ το 2021 έκλεισε, στις αρχές Δεκεμβρίου, με τον Αστερίξ και τη χύτρα. Πέρυσι τον Φλεβάρη παρουσιάσαμε την περιπέτεια Ο Αστερίξ και οι Νορμανδοί. και τον Νοέμβριο τον Γαλάτη Αστερίξ. Φέτος παρουσιάσαμε, πριν από 20 μέρες, μια ακόμα από τις νέες περιπέτειες, Ο Αστερίξ και η λευκή ίριδα. Για να μην κλείσει λοιπόν το 2023 χωρίς καμιά από τις παλιές περιπέτειες, σήμερα βάζουμε τη Διχόνοια. Ας εκληφθεί και ως υπαινιγμός στην επικαιρότητα.

Ετσι, απομένουν μόλις 2 αστεριξοπεριπέτειες που δεν έχουν ακόμα παρουσιαστεί: Οι δάφνες του Καίσαρα και ο Αστερίξ και οι Βέλγοι. Τις έχω σκαναρισμένες, άρα το βραδύ στάδιο της διαδικασίας είναι να βρω όρεξη και καιρό να γράψω το άρθρο.

Θυμίζω ότι οι περιπέτειες του Αστερίξ κυκλοφόρησαν σε αυτοτελείς τόμους στα ελληνικά πρώτη φορά στα τέλη της δεκαετίας του 1970 από τις εκδόσεις Ψαρόπουλου (σε μετάφραση αρχικά του Κώστα Ταχτσή και μετά του Αργύρη Χιόνη) ενώ αργότερα κυκλοφόρησαν σε νέα μετάφραση (της Ειρήνης Μαραντέι) από τις εκδόσεις Μαμούθ, που είναι και η έκδοση που βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο εμπόριο.

Λέω «σε αυτοτελείς τόμους» διότι περιπέτειες του Αστερίξ σε συνέχειες είχαν δημοσιευτεί στα τέλη της δεκαετίας του 1960 στο περιοδικό «Αστερίξ».

Τη σημερινή περιπέτεια την ανέβασα εδώ απ’ όπου μπορείτε να τη διαβάσετε ονλάιν ή να την κατεβάσετε.

Ο γαλλικός τίτλος είναι La zizanie, λέξη που είναι δάνειο από τα ελληνικά (μέσω εκκλησιαστικών λατινικών). Ίσως κάποτε λεξιλογήσουμε για τη λέξη αυτή, ανατολικό δάνειο, που πέρασε στα λατινικά αφού χρησιμοποιήθηκε στο Κατά Ματθαίον (ἦλθεν αὐτοῦ ὁ ἐχθρὸς καὶ ἐπέσπειρεν ζιζάνια ἀνὰ μέσον τοῦ σίτου καὶ ἀπῆλθεν).

Η περιπέτεια είναι η 15η από τις  συνολικά 24 του κύκλου Γκοσινί. Δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στο περιοδικό Pilote από τον Ιανουάριο έως τον Ιούνιο 1970 και μετά εκδόθηκε σε τόμο.

Στον τίτλο δεν υπάρχει το όνομα του Αστερίξ και το εξώφυλλο προδιαθέτει για την υπόθεση  -η διχόνοια είναι ο μεγάλος πρωταγωνιστής. (Τυχαίο που το άρθρο δημοσιεύεται σε αυτή τη συγκυρία;

Να διηγηθώ την περιπέτεια. Ενώ στο γαλατικό χωριό επικρατεί ειδυλλιακή ατμόσφαιρα ομόνοιας και  αγάπης, η Σύγκλητος κατηγορεί τον Καίσαρα πως ζητάει νέες πιστώσεις για νέες κατακτήσεις,  ενώ δεν έχει εξασφαλίσει την ειρήνη στα ήδη καταχτημένα εδάφη, αναφέροντας σαν παράδειγμα το χωριό των ανυπόταχτων Γαλατών. Κάποιος προτείνει να τους σπείρουν διχόνοια. Αναφέρει ότι ξέρει έναν αριστοτέχνη της διχόνοιας (αυτόν που τρίβει τα χέρια του στο εξώφυλλο) που «τον έβγαλαν στην αρένα με τα θηρία και τα λιοντάρια αλληλοσπαράχτηκαν», οπότε ο Καίσαρας τον γνωρίζει, πείθεται για τη δεξιοσύνη του και του αναθέτει να σπείρει τη διχόνοια στο γαλατικό χωριό.

Αφού στο δρόμο ο φιτιλιάρης αποκρούει ένα ρεσάλτο των (γνωστών μας) πειρατών σπέρνοντας ανάμεσά τους τη διχόνοια, φτάνει στο στρατόπεδο Ακουάριουμ και βάζει σε ενέργεια το σχέδιό του. Παίρνει ένα πολύτιμο βάζο, λάφυρο του εκατόνταρχου, και πηγαίνει στο χωριό για να το χαρίσει «στον σημαντικότερο  άνθρωπο του χωριού». Και ενώ ο αρχηγός Μοναρχίξ περιμένει να το παραλάβει (κατά σύμπτωση είναι τα γενέθλιά του εκείνες τις μέρες), ο Ρωμαίος πηγαίνει και το χαρίζει στον Αστερίξ και φεύγει αφήνοντας άφωνους τους πάντες.

Την άλλη μέρα, στο χωριό γίνεται μεγάλος καβγάς διότι οι γυναίκες του χωριού αμφισβητούν την πρωτοκαθεδρία της γυναίκας του αρχηγού. Ο φιτιλιάρης επισκέπτεται πάλι το χωριό και με ένα τέχνασμα δίνει την εντύπωση  ότι ο Αστερίξ τον είχε καλέσει σε γεύμα. Έτσι εδραιώνεται η ρετσινιά ότι ο Αστερίξ έχει κρυφές συνομιλίες με τους Ρωμαίους και μάλιστα πως ο Αστερίξ και ο δρυίδης Πανοραμίξ έχουν πουλήσει το μαγικό φίλτρο στους Ρωμαίους.

Ο φιτιλιάρης βάζει σε εφαρμογή τον ψυχολογικό πόλεμο. Όταν ο Μοναρχίξ στέλνει τον σιδερά και τον ψαρά για κατασκοπεία, αυτοί βλεπουν τους Ρωμαίους να βράζουν κάτι  σε μια χύτρα, να το δίνουν να το πιουν οι λεγεωνάριοι και μετά ένας μικρόσωμος λεγεωνάριος να σωριάζει στο έδαφος έναν γιγαντόσωμο. Πανικόβλητοι επιστρέφουν στο χωριό και ο Μοναρχίξ κατηγορεί Αστερίξ, Οβελίξ και Πανοραμίξ για προδοσία. Εκείνοι εγκαταλείπουν το χωριό.

Οι Ρωμαίοι επιτίθενται στο γαλατικό χωριό, αλλά οι τρεις εξόριστοι επιστρέφουν, διασπούν τον κλοιό και ξαναμπαίνουν στο χωριό. Ο Ρωμαίος εκατόνταρχος ζητάει ενισχύσεις από τα άλλα τρία ρωμαϊκά στρατόπεδα. Όμως  μέχρι να  έρθουν αυτοί, ο δρυίδης έχει ετοιμάσει μπόλικο φίλτρο (ζωμό, αν προτιμάτε) κι έτσι οι Γαλάτες νικούν. Ο Αστερίξ πληρώνει τον φιτιλιάρη με το ίδιο νόμισμα, ευχαριστώντας τον θερμά που βοήθησε να ταπεινωθούν οι Ρωμαίοι. Ύστερα από μια τελευταία διδακτική φάρσα, όλο το χωριό ενωμένο γιορτάζει τα γενέθλια του αρχηγού.

Ο μέγας φιτιλιάρης λέγεται Tullius Detritus -detritus είναι τα υπολείμματα της αποσύνθεσης. Στα  ελληνικά, ο Χιόνης τον είπε Βάσανους Αβαστάκτους (ο τονισμός μπορεί να διαφέρει, κεφαλαία ήταν) ενώ η  Μαραντέι προτίμησε το Φούλιους Ζιζάνιους, ίσως καλύτερο.

venturaΟ εκατόνταρχος λέγεται Caius Aérobus, όπου aérobus είναι το λεωφορειάκι που πηγαίνει τους επιβάτες στο αεροπλάνο. Ο Χιόνης τον είπε Κάιους Βραχύνους, η  Μαραντέι Κάιους Αερόβατους.

Όπως βλέπετε στο σκίτσο, αν  και το σκανάρισμα που βρήκα δεν είναι  πολύ καλό, η  μορφή του είναι ίδια με του μεγάλου ηθοποιού Λίνο Βεντούρα (1919-1987). Ο Βεντούρα γνωριζόταν  με τους Γκοσινί και Ουντερζό και είχε παίξει ένα μικρό ρόλο σε μια κωμική τηλεταινία εμπνευσμένη από τον Αστερίξ.

Εδώ υπάρχει και λογοπαίγνιο. Ο εκατόνταρχος λέει ότι οι Γαλάτες είναι copains comme sangliers, κατά λέξη «φίλοι σαν αγριογούρουνα», που παίζει με τη  γαλλική έκφραση copains comme cochons (σαν γουρούνια), που λέγεται για αχώριστους φίλους. Οι Έλληνες μεταφραστές προτίμησαν να  το μεταφράσουν κατά λέξη («Και σύντροφοι όπως τα αγριογούρουνα» ο Χιόνης, «Και ενωμένοι σαν αγριογούρουνα» η Μαραντέι). Δεν βρίσκω άλλη λύση.

Ο γιγαντόσωμος λεγεωνάριος λέγεται Savancosinus, από τον savant Cosinus (τον σοφό Συνημίτονους, θα λέγαμε), που είναι χαρακτήρας σε γαλλικά σκίτσα στα τέλη του 19ου αιώνα (αν δείτε στο λινκ, από εκεί θα πήρε το όνομά του και ο Ιντεφίξ).

Η περιπέτεια αυτή είναι η  πρώτη στην οποία εμφανίζεται η νεαρή και ευειδής γυναίκα του Μαθουσαλίξ (ή Παλαιοντολογίξ), αλλά σε κανένα σημείο δεν αναφέρεται το όνομά της, ούτε σε επόμενες περιπέτειες. Εμφανίζεται επίσης, και επίσης ανώνυμη, η γυναίκα του σιδερά, του Αυτοματίξ.

Ένα επαναλαμβανόμενο  και πολύ αστείο μοτίβο στην περιπέτεια είναι ότι ο Μαζεστίξ ή Μοναρχίξ, ο αρχηγός τέλος πάντων, εμφανίζεται συνέχεια πάνω στην ασπίδα, με δυο βαστάζους να τον κουβαλάνε, και βέβαια συνεχώς παθαίνει διάφορα, όπως εδώ. Μας είχε φανεί πολύ αντιηγετικό, όταν  το είχαμε πρωτοδιαβάσει περί το 1980:

senateur

Μόλις έχουν φύγει ο Αστερίξ, ο Οβελίξ και ο Πανοραμίξ, αγανακτισμένοι που ο αρχηγός τούς θεωρεί… αποστάτες. «Αναρωτιέμαι μήπως κάναμε καμιά βλακεία παιδιά», λέει μετανιωμένος ο Μαζεστίξ. «Έπρεπε να τους συγκρατήσετε, συγκλητικέ», του λέει ο ένας βαστάζος. [Νωρίτερα στην περιπέτεια, ο Μαζεστίξ έχει διαδώσει πως ο Καίσαρας του είχε προτείνει να τον κάνει συγκλητικό κι εκείνος  αρνήθηκε] Ίσως επειδή το παίρνει για ειρωνεία, ο Μαζεστίξ εξοργίζεται: Μη με ξαναπείς συγκλητικό ηλίθιε, χάσου από μπροστά μου!»Και βέβαια εκείνος φεύγει, οπότε ο αρχηγός μονολογεί «Νιώθω πεσμένος… πολύ πεσμένος».

Σε άλλο σημείο, ο Μαζεστίξ τους διατάζει: Σπίτι, ολοταχώς! Και  μετά τους βλέπουμε εκείνους να  έχουν  μπει στο σπίτι και τη φωνή του Μαζεστίξ απέξω: «Ο κόσμος σκύβει όταν περνάει πόρτες!». Αλλού, στέλνει τους δυο βαστάζους να ανοίξουν τις πύλες του χωριού στον  Αστερίξ που επιστρέφει. «Κρατήστε καλά την ασπίδα, αρχηγέ» του λένε -και βέβαια τον σωριάζουν κάτω.

Ένα άλλο αστείο μοτίβο είναι όταν ο αρχηγός στέλνει τον σιδερά και τον ψαρά να κατασκοπεύσουν τους Ρωμαίους. Ο σιδεράς φοβάται ότι οι Ρωμαίοι θα τους μυριστούν, κυριολεκτικά μάλιστα διότι ο ψαράς βρομάει ψαρίλα.

poisson

Βρομάς τόσο πολύ ψαρίλα, που υπάρχει φόβος να μας μυριστούν, λέει ο σιδεράς. Ο ψαράς, κατακόκκινος από θυμό, λέει «Αρχίζεις να με εκνευρίζεις», Και τα πουλάκια από πάνω: Βλέπετε, παιδιά; Ένα κοκκινόψαρο.

Μετά, ενώ πλησιάζουν το φράχτη του στρατοπέδου, ο σιδεράς λέει: Προσπάθησε να μη βρομάς, μια καταπληκτική ατάκα που τη χρησιμοποιούσαμε στα φοιτητικά μας χρόνια. Και όταν  βλέπουν τους Ρωμαίους να προσποιούνται ότι έχουν το μαγικό ποτό, και φεύγουν τρέχοντας, το ίδιο πουλάκι λαλεί  και λέει: Παιδιά, ένα ιπτάμενο ψάρι!

Μια άλλη ατάκα που είχαμε στα νιάτα μου ήταν  «Η μόνη αλήθεια είναι ο ψυχολογικός πόλεμος». Ο γιγαντόσωμος λεγεωνάριος τον  οποίο επιστράτευσε ο μηχανορράφος για τα τεχνάσματά του, έβγαλε το συμπέρασμα ότι «ψυχολογικός πόλεμος» είναι να ρίχνει κατακεφαλιές με το ρόπαλο:

psycholo

H  Mαραντέι μεταφράζει κατά λέξη «το μόνο αληθινό πράγμα  είναι ο ψυχολογικός πόλεμος» αλλά προτιμώ σαφώς την πρώτη απόδοση, του Χιόνη. Προσέξτε πως τα τεχνάσματα του Ζιζάνιους, να υποκριθούν ότι έχουν το μαγικό φίλτρο, έχουν μπερδέψει και τους λεγεωνάριους αλλά και τον εκατόνταρχο, ο οποίος ρωτάει: «Ποιος έχει τελικά το μαγικό φίλτρο;» προς μεγάλη απόγνωση  του έξυπνου μηχανορράφου.

Υπάρχουν βέβαια και οι πειρατές. Μόλις πάνε να κάνουνε ρεσάλτο στο ρωμαϊκό πλοίο που μεταφέρει τον Ζιζάνιους στη Γαλατία, ο Ζιζάνιους λέει «Μα, εγώ έδωσα λεφτά στον μαύρο για να μη μας πειράξετε!» Οπότε ακολουθεί αλληλοσπαραγμός των  πειρατών:

traitre

Προδότη!
Εγκώ πλοντότης;
Και πού το πήγες το χρυσάφι μοναχοφαγά;

Σε αυτό, ο μαύρος απαντάει με παρήχηση του t και του r, όπου traître είναι ο προδότης και tête de Turc (κατά λέξη: κεφάλι Τούρκου) είναι ο αποδιοπομπαίος τράγος. Ο Χιόνης αποδίδει όχι πιστά, αλλά εύστοχα: Μη  μου αμαυλώνεις το όνομα γκιατί θα σου μαυλίσω το μάτι. Παρόμοια και η Μαραντέι.

Το λατινικό ρητό του Τριπόδη,  που τόσο εκνευρίζει τον καπετάνιο, Auri sacra fames, θα πει Καταραμένη δίψα (πείνα  κυριολεκτικά) για χρυσάφι.

Υπάρχει βέβαια  και ο Βρούτος στην αρχή της περιπέτειας, που δίνει αφορμή για τα καθιερωμένα «προφητικά» αστεία.

brutus

Πάμε να τσιμπήσουμε κάτι, λέει ο Καίσαρας. «Κι εσύ, τέκνον».

Κι ο Βρούτος: Αρχίζει να με εκνευρίζει με αυτά τα υπονοούμενα. Κάποια μέρα, θα τον…

Λογοπαίγνια υπάρχουν στην  περιπέτεια, αλλά δεν στάθηκα πολύ σε αυτά διότι το γέλιο βγαίνει όχι τόσο από τα λογοπαίγνια όσο από τις καταστάσεις και ιδίως από το πώς όλοι (σχεδόν) πέφτουν θύματα των συκοφαντιών του Ζιζάνιους. Και βέβαια δεν  λείπουν οι τυπικοί γαλατικοί καβγάδες:

mossieu

— Ο Αστερίξ είναι προδότης!

— Όχι κύριε!

— Ναι κύριε!

Και στο επόμενο καρέ βλέπουν τον Αστερίξ να πλησιάζει οπότε, για να μην  καταλάβει κάτι, σταματάνε να αλληλογρονθοκοπούνται, παραμένοντας όμως έτσι σωρός-κουβάρι!

Κατά τη γνώμη μου είναι μια πολύ καλή περιπέτεια, στην πρώτη πεντάδα των αστεριξοπεριπετειών. Τώρα που το σκέφτομαι, όταν με το καλό ολοκληρωθεί ο κύκλος των 24 περιπετειών, μπορεί να κάνουμε ψηφοφορία για το ποιες περιπέτειες θεωρούμε καλύτερες!

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *