cebbceb1cf8acebaceae ceb1cf83cf84cf81cebfcebdcebfcebcceafceb1 cf87cf81cebfcebdcebfceb3cf81ceaccf86ceb7cebcceb1 cf84cebfcf85 ceb2cf81

Εδώ και περίπου έναν χρόνο, από τον Φεβρουάριο του 2023, έχω αρχίσει να δημοσιεύω χρονογραφήματα του παππού μου, που δημοσιεύτηκαν το 1928-29 στην εφημερίδα Δημοκράτης της Μυτιλήνης, με το ψευδώνυμο Βριάρεως. Το προηγούμενο άρθρο της σειράς αυτής είναι εδώ.

Ο Βριάρεως ήταν ένας από τους τρεις Εκατόγχειρες της Τιτανομαχίας. Το όνομα του Βριάρεω συνδέεται με το επίθ. βριαρός = ισχυρός, ενώ στην Ιλιάδα μαθαίνουμε οτι οι θεοί τον έλεγαν έτσι αλλά στους ανθρώπους ήταν γνωστός ως Αιγαίων. Στην αγγλική Βικιπαίδεια βρίσκω μια γελοιογραφία που παρουσιάζει το εργατικό κίνημα ως Εκατόγχειρα Βριάρεω, οπότε ίσως δεν είναι τυχαία η επιλογή του ψευδωνύμου από τον παππού μου. 

Τα περισσότερα από τα χρονογραφήματα αυτά τα εντόπισε και τα κατέγραψε ο φίλος ερευνητής Αριστείδης Καλάργαλης στο αρχείο του Δημοκράτη -συνολικά κατέγραψε, με επιτόπια αποδελτίωση στα γραφεία της εφημερίδας, σχεδόν 40 χρονογραφήματα για την περίοδο από Αύγουστο 1928 έως Μάιο 1929 και μου έστειλε τις φωτογραφίες, ενώ κάποια άλλα περιέχονται σε ένα τετράδιο που είχε ο παππούς μου, με κολλημένα αποκόμματα, που το είχε τιτλοφορήσει «Περισωθέντα νεανικά αμαρτήματα». 

Το σημερινό χρονογράφημα δημοσιεύτηκε περίπου τέτοιες μέρες  στον  Δημοκράτη της Μυτιλήνης,  πριν από 95 χρόνια, συγκεκριμένα στις 29 Ιανουαρίου 1929, με τον υπέρτιτλο «Μυτιληναϊκοί περίπατοι», όπως τα περισσότερα. 

Είναι μάλλον σύντομο, αλλά το αφήνω μόνο του, μια και (ομολογώ) βαριέμαι να σκανάρω και δεύτερο χρονογράφημα.

Προς το τέλος του χρονογραφήματος, ο παππούς μου κάνει αναφορά στο(ν) Μπαλούκ-χανά. Αυτό είναι βέβαια τουρκικό, μπαλούκ (Balιk) το ψάρι και χανά ή χανέ το μέρος όπου κατασκευάζεται ή υφίσταται κατεργασία ή αποθηκεύεται κάτι. Δεν ξέρω αν διαφέρει από το Μπαλούκ παζάρ, αλλά σε αναφορές για  άλλες πόλεις έχω βρει ότι Μπαλούκ χανά/χανέ είναι η Ψαραγορά. Ίσως να πρόκειται για την Ιχθυόσκαλα, δηλ. την ψαραγορά χονδρικής,  δεν ξέρω. 

Επίσης, στην αρχή του κομματιού, ο Βριάρεως λέει ότι ο ένας από τους ψαράδες πουλούσε τα ψάρια «στην τρέχουσα τιμή του ραδίου». Πανάκριβα θα εννοεί, αλλά δεν είναι καθαρή σε μένα η αναφορά. 

Προσέξτε, τέλος, ότι ο Βριάρεως χρησιμοποιεί τη λέξη «καιροσκόπος» με την αρχική σημασία, αυτού που μελετάει τα καιρικά φαινόμενα, όχι την  επικρατέστερη σημερινή.

Λαϊκή αστρονομία

Παρ’ όλον το ότι ήμην εκτεθειμένος εις σοβαρότατον κίνδυνον και, κυριολεκτικώς «επί ξυρού ακμής», όπως έλεγαν οι πρόγονοι, δηλαδή είχα εμπιστευθεί την κεφαλήν μου εις την αιχμήν του ξυραφίου νεαροτάτου κουρέως, εν τούτοις δεν είχα χάσει τελείως την ψυχραιμίαν μου. Άλλως τε μ’ αυτό το κρύο μπορεί κανείς ν’ αποκτήσει όσην ψυχραιμίαν θέλει, όταν μάλιστα ξυρίζεται εις παραλιακόν κουρείον με ανοικτήν πόρταν και θερμαινόμενον μόνον από τη φωτιά… των σιγάρων των καλφάδων, που έχουν την κακήν συνήθειαν να σου φυσούν τον καπνό κατάμουτρα.

Διετήρουν λοιπόν κάποιαν σκιάν από το ηθικόν μου, η οποία μου επέτρεπε να παρακολουθώ την συζήτησιν δυο εν κινδύνω συναδέλφων. Ήσαν, καθώς κατάλαβα, ψαράδες, ο είς δε ήτο αλιεύς ιχθύων και ο άλλος, όπως ο Απόστολος Πέτρος, αλιεύς ανθρώπων. Τουτέστιν ο ένας έπιανε τα ψάρια και ο άλλος αγκιστρεύων τους πελάτας τα επώλει εις την τρέχουσαν τι­μήν του ραδίου.

Η συζήτησίς των αφεώρα τον επικρατούντα καιρόν και το δυνατόν ή μη της αλιείας. Ωμίλουν δηλαδή περί ανέμων και υδάτων, όπως οι βουλευταί, μόνον που η κουβέντα τους είχε κάποιο περιεχόμενον. Αδιαφορούντες διά την παρουσίαν ενός τρίτου, εξέθετον «φόρα» όλα τα μυστικά τού επαγγέλματος, παρεκκλίνοντες κάπου-κάπου και εις γενικοτέρας φύσεως θέματα, ενδιαφέροντα αρκετά και τους βιολόγους. Δηλαδή περί διατηρήσεως τεθνεώτων ιχθύων εις τον πάγον, περί διαφόρων τρόπων φρεσκαρίσματος ψαριών που είχον προ καιρού εγκαταλείψει την υγράν κοιτίδα των, περί της σχέσεως του αθώου ιχθύος με την δυναμίτιδα ή περί του πώς οι άφωνοι ζώντες ιχθείς ημπορούν να «μιλάνε» εις το ιχθυοπωλείον, έστω και αν επέρασαν αρκεταί ημέρες αφ’ ής παρέδωσαν το πνεύμα των. Και κατέληγον πάντοτε εις το φλέγον ή μάλλον εις το «ψύχον» ζήτημα. Εις τον καιρόν και την ολεθρίαν επίδρασιν στις «δουλειές».

— Τίποτα δεν κάναμε σήμερα, παρεπονείτο ο ένας. Είναι ζητημα αν εζύγιασα εκατό οκάδες μαρίδες.

– Εμ τι να κάνεις με τέτοιον καιρό… εφιλοσόφει ο άλλος. Βάλθηκε ο Θεός να μας καταστρέψει.

– Έννοια σου και θα γυρίσει. Σήμερα το φεγγάρι είχε αντήλιο, κι ύστερις έκανε κύκλο. Πού θα πάει, θα πάρει νοτιάς.

Και εσυνέχισαν την αστρονομοαλιευτικήν συζήτησιν, εκ της οποίας απέκτησα αρκετάς γνώσεις, επληροφορήθην δωρεάν τας τιμάς των διαφόρων ψαριών, τας οποίας δεν αναφέρω, φοβουμενος μήπως προκαλέσω ερήμωσιν του Μπαλούκ-χανά και παρετήρησα μετ’ εκπλήξεως ότι και οι δύο εκείνοι ψαράδες ήσαν άριστοι καιροσκόποι. Αι προβλέψεις των εστερούντο των χαριτωμένων «περίπου» και «πιθανώς» του Αστεροσκοπείου και ήσαν σαφείς και πλήρεις θετικότητος. Kανένας δισταγμός, κανένα «εάν», καμία υποθεσις. Ωμίλουν από καθέδρας και ο καιρός τούς ήκουσε και μετεβλήθη. Αυτήν την στιγμήν που γράφω μερικές σταγόνες βροχής μού χτυπούν το τζάμι σαν να μου λένε: Δε στα ’λεγαν οι σοφοί ψαράδες; Δεν έχει άδικο λοιπόν το τροπάριον που λέει «ο πανσόφους τούς αλιείς αναδείξας», ούτε το λαϊκό τραγούδι που μας κάνει γνωστόν ότι «οι ψαράδες, οι ψαράδες φάγανε πολλούς παράδες», προφανώς στις σπουδές των.

ΒΡΙΑΡΕΩΣ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *