Σε σχόλιό του στο χτεσινό μας άρθρο, ο φίλος μας ο Μίλτος είπε πως περίμενε πως θα είχαμε άρθρο για τη λέξη «μονταζιέρα», αντί για τον εντελώς ανεπίκαιρο τιτίζη.
Βάσιμη ήταν η προσδοκία του Μίλτου, διότι η μονταζιέρα, ως λέξη, βρίσκεται αυτές τις μέρες στην επικαιρότητα, όπως δείχνουν και οι τίτλοι των άρθρων που βλέπετε αριστερά.
Κι εγώ είχα σκεφτεί να γράψω ένα τέτοιο άρθρο, όμως θυμόμουν πως κάτι είχα γράψει στο παρελθόν. Από τα περιεχόμενα του ιστολογίου είδα ότι τον Μάιο του 2015 είχαμε δημοσιεύσει άρθρο με τίτλο Μονταζιέρα, μια λέξη -κι έτσι δεν έγραψα για τη μονταζιέρα.
Όμως, το σχόλιο του Μίλτου με έβαλε σε σκέψεις. Από το 2015 έως σήμερα έχουν περάσει 9 χρόνια, οι νεότεροι φίλοι δεν θα έχουν διαβάσει το άρθρο, ενώ οι παλιότεροι μπορεί και να το έχουν ξεχάσει.
Μήπως λοιπόν έπρεπε να το επαναλάβω;
Αλλά για να μη λέτε ότι λουφάρω άρθρα, έχω επικαιροποιήσει τα δεδομένα του παλιού άρθρου -και βέβαια κάνω αναφορά και στα τωρινά.
Όπως βλέπετε από τους τίτλους των παραπάνω άρθρων, η αντιπολίτευση (αλλά και κάποια μίντια που έως πρόσφατα στήριζαν σαφώς την κυβέρνηση) κατηγορούν την κυβέρνηση ότι την επομένη του φονικού δυστυχήματος έδωσε στη δημοσιότητα μονταρισμένα ηχητικά αποσπάσματα.
Συγκεκριμένα, όπως αποκάλυψε το Βήμα, παρουσιάστηκε ως ενιαίος ο εξής διάλογος, δήθεν μεταξύ του σταθμάρχη Βασίλη Σαμαρά και του μηχανοδηγού της μοιραίας αμαξοστοιχίας.
ΑΝΔΡΑΣ: Η Λάρισα ακούει;
ΣΤΑΘΜΑΡΧΗΣ: Ακούει. Με 47 νούμερο περνάτε κόκκινο φωτόσημο εξόδου έως είσοδο, φωτόσημο εισόδου Νέων Πόρων.
ΑΝΔΡΑΣ: Βασίλη, φεύγω;
ΣΤΑΘΜΑΡΧΗΣ: Φεύγεις, φεύγεις.
Στην πραγματικότητα όμως, είχαμε συρραφή δύο διαφορετικών συνομιλιών, του σταθμάρχη πάντοτε αλλά με δύο μηχανοδηγούς. Η πρωτη ερώτηση έγινε πράγματι από τον Γιώργο Κουτσούμπα, τον οδηγό του Intercity, που σκοτώθηκε στο δυστύχημα, αλλά η δεύτερη («Βασίλη, φεύγω;») έγινε από τον Σωτήρη Αδάμου, μηχανοδηγό τοπικού τρένου, και σ’ αυτόν απευθύνεται η απάντηση «Φεύγεις, φεύγεις» που έπαιζε σε όλα τα μέσα τις πρώτες μέρες του Μαρτίου 2023 σαν «απόδειξη» του «ανθρώπινου λάθους» του σταθμάρχη. Μάλιστα, αυτός που έκανε την κοπτοραπτική (ίσως την έκανε ένα ρακούν, γιατί κανείς δεν έχει αναλάβει την ευθύνη) φρόντισε να κόψει προηγούμενο τμήμα του διαλόγου, όπου ο σταθμάρχης κατονομάζει «Σωτήρη» τον συνομιλητή του.
Κι έτσι, η μονταζιέρα αναδείχτηκε σε μείζον ζήτημα, προκαλώντας μάλιστα και την κατάθεση πρότασης δυσπιστίας από τέσσερα κόμματα της αντιπολίτευσης, η οποία συζητιέται την ώρα που διαβάζετε το άρθρο.
Η μονταζιέρα είναι, σύμφωνα με τα λεξικά, η επιτραπέζια συσκευή με την οποία γίνεται το μοντάζ εικόνας ή/και ήχου, ενώ στην τυπογραφία μονταζιέρα λέγεται ένα τραπέζι με γυάλινη γαλακτώδη φωτιζόμενη επιφάνεια πάνω στο οποίο γίνεται η επεξεργασία του υλικού που πρόκειται να τυπωθεί -αυτός είναι ο ορισμός από το λεξικό Μπαμπινιώτη, ενώ παρόμοιος υπάρχει και στο Χρηστικό λεξικό της Ακαδημίας. Το ΛΚΝ δεν λημματογραφεί τη λέξη, έχει μόνο το μοντάζ.
Ετυμολογικά, η μονταζιέρα είναι παράγωγο του μοντάζ. Το μοντάζ είναι βέβαια δάνειο από τα γαλλικά (montage), ρηματικό ουσιαστικό από το ρήμα monter που σημαίνει αφενός ανεβαίνω/ανεβάζω και αφετέρου εγκαθιστώ, στήνω και που ανάγεται στη λατινική λέξη mons (βουνό). Κάποιοι παρουσιαστές της τηλεόρασης μάλιστα θέλουν να δείξουν ότι ξέρουν και γαλλικά, κι έτσι όταν αναφέρονται στο μοντάζ (και σε μερικές ακόμα συναφείς λέξεις όπως το μακιγιάζ) προφέρουν παχύ το ζ, μοντάge θα το γράφαμε. Για τις ελληνικές λέξεις σε -άζ έχουμε ειδικό άρθρο, θυμίζω.
Το montage είναι λέξη γαλλική, αλλά η μονταζιέρα δεν έχει αντίστοιχο στα γαλλικά -στα γαλλικά λεξικά δεν υπάρχει λέξη montagère ή montagière (αν και κάποιες ελάχιστες γκουγκλιές βγάζουν). Η ελληνική λέξη έχει πλαστεί από το μοντάζ με το παραγωγικό επίθημα -ιέρα, όπως στη φρουτιέρα ή την αλατιέρα. Άλλες λέξεις με την κατάληξη -αζιέρα στα λεξικά μας βρίσκουμε την κρουαζιέρα, τη γκαζιέρα και τη μπαγκαζιέρα, που έχουν αντίστοιχες λέξεις στα γαλλικά. Μια άλλη λέξη με -αζιέρα, που δεν την έχει κανένα λεξικό μας (ούτε καν το Αντίστροφο) είναι η μασαζιέρα -μηχάνημα που κάνει μασάζ.
Τα λεξικά βέβαια καταγράφουν την κυριολεκτική σημασία της λέξης, όμως η δημοτικότητά της τα τελευταία χρόνια γίνεται με μια μεταφορική σημασία. Μονταζιέρα με τη μεταφορική σημασία είναι η προπαγανδιστική μηχανή ενός κόμματος που εκπέμπει διαστρεβλωμένες και χαλκευμένες ειδήσεις -και κατ’ επέκταση κάθε «κέντρο» εκπομπής παρόμοιας προπαγάνδας ή και η ίδια η προπαγάνδα. Πρώτο που κατέγραψε τη νέα αυτή σημασία ήταν το slang.gr, από το 2014, ενώ από τα γενικά λεξικά θα βάλω καλό βαθμό στο ΜΗΛΝΕΓ, που σημειώνει τη σημασία, με τον ορισμό: Η παραποίηση γεγονότος ή των λόγων κάποιου για την κατασκευή ψευδών ή και συκοφαντικών ειδήσεων.
Ήδη το μοντάζ, που βέβαια είναι απολύτως απαραίτητη διαδικασία στα κινηματογραφικά και τηλεοπτικά έργα, εμπεριέχει έστω και σαν δυνατότητα την έννοια της παραποίησης, αφού μοντάροντας, κόβοντας και ράβοντας, τις σεκάνς των εικόνων ή τους ήχους μπορείς να παρουσιάσεις περίπου ό,τι θέλεις ή τουλάχιστον να διαστρεβλώσεις την πραγματικότητα -και έχουμε το φωτομοντάζ (στην εικόνα) και το φωνομοντάζ (στον ήχο). Πολλές φορές όσοι ακούγονται σε ενοχοποιητικές καταγραμμένες συνδιαλέξεις ισχυρίζονται ότι είναι θύματα φωνομοντάζ. Φωτομοντάζ έχουμε στις φωτογραφίες, αν και με την ψηφιακή φωτογραφία οι δυνατότητες δημιουργικής ή παραπειστικής επεξεργασίας είναι πια πολύ περισσότερες -υπάρχει και ο αργκοτικός όρος «φωτοσοπιά» από το πρόγραμμα Photoshop και τα παρεμφερή.
Η μονταζιέρα λοιπόν, με τη σημασία του προπαγανδιστικού μηχανισμού, είναι λέξη της νεότερης τεχνολογίας -σχεδόν συνώνυμη λέξη, αλλά σε πολύ παλιότερη τεχνολογία, είναι το «χαλκείο», από το ρήμα «χαλκεύω» (επεξεργάζομαι τον χαλκό) που πήρε μεταφορική σημασία ήδη από την αρχαιότητα.
Ο όρος μονταζιέρα με τη μεταφορική σημασία (πρέπει να) μπήκε στη γλώσσα μετά το 2012 και συνήθως χρησιμοποιήθηκε από την τότε αξιωματική αντιπολίτευση, τον ΣΥΡΙΖΑ, για την προπαγανδιστική μηχανή της ΝΔ, γι’ αυτό και οι εκφράσεις «γαλάζια μονταζιέρα» ή «μονταζιέρα της Συγγρού» είναι πολύ πιο διαδεδομένες από τις αντίστοιχες για «μονταζιέρα της Κουμουνδούρου». Προσωπικά, θυμάμαι ότι άκουσα πρώτη φορά τον όρο σε σχέση με ένα βίντεο που έδωσε στη δημοσιότητα η «Ομάδα αλήθειας» της Νέας Δημοκρατίας, το οποίο παρουσίαζε τον βουλευτή Καστοριάς του ΣΥΡΙΖΑ Βαγγέλη Διαμαντόπουλο να καλεί τον λαό «να πάρει τα όπλα», τον Γενάρη του 2013. Το συγκεκριμένο βίντεο ήταν πράγματι μονταρισμένο, διότι είχαν παρουσιαστεί δύο φράσεις σαν διαδοχικές ενώ δεν ήταν (εδώ αν θέλετε περισσότερα) κι έτσι, για το περιστατικό αυτό πρωτοείδα τη λέξη μονταζιέρα (ας πούμε εδώ) -αν και βέβαια δεν αποκλείω να είχε χρησιμοποιηθεί και νωρίτερα.
Στην περίπτωση Διαμαντόπουλου, η μονταζιέρα ήταν σχεδόν κυριολεκτική, αφού διαδόθηκε ένα κατάλληλα μονταρισμένο βίντεο, αλλά βέβαια στην πορεία η λέξη χρησιμοποιείται για κάθε είδος προπαγανδιστικής διαστρέβλωσης, ακόμα κι αν δεν περιλαμβάνει μοντάζ. Συνήθως όμως, η μονταζιέρα πρέπει να περιλαμβάνει διαστρέβλωση, όπως και στην περίπτωση που μας απασχολεί σήμερα.
Πάντως, το μοντάζ για τα Τέμπη το βρίσκω σαφώς περισσότερο αξιοκατάκριτο από την κοπτοραπτική που κάνουν τα πολιτικά κόμματα για προπαγανδιστικούς λόγους.
Αφενός, επειδή εδώ στην κοπτοραπτική φαίνεται να εμπλέκονται κάποιοι από τον ΟΣΕ. Τα μονταρισμένα ηχητικά παίζονταν στην τηλεόραση πριν αποσταλεί το ηχητικό υλικό στην αστυνομία.
Και αφετέρου επειδή δεν αντέχεται η σκέψη ότι την πρώτη κιόλας μέρα, ενώ ακόμα ήταν ζεστά τα πτώματα των φοιτητριών και των φοιτητών, εγκλωβισμένα μέσα στα μοιραία πρώτα βαγόνια, κάποιος έσπευσε να κόψει και να ράψει τα ηχητικά αρχεία των συνομιλιών του σταθμάρχη για να ενισχύσει την εκδοχή ότι όλα οφείλονταν σε ανθρώπινο λάθος. Προς τι; Γιατί τόσο μεγάλη (ένοχη) σπουδή; Γιατί η μονταζιέρα;










