Αποχώρησαν χτες από τον ΣΥΡΙΖΑ 57 μέλη της Κεντρικής Επιτροπής και 9 βουλευτές, που πρόσκεινται στην λεγόμενη ομάδα των 6+6, κι έτσι ολοκληρώθηκε η διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ, αφού μάλιστα συνεχίζονται καθημερινά οι δηλώσεις αποχώρησης μελών από διάφορες περιοχές της χώρας και επαγγελματικούς χώρους.
Η διάσπαση ήταν εξαρχής πιθανό σενάριο, που όσο περνούσαν οι μέρες γινόταν ολοένα και πιθανότερο, έως αναπόφευκτο -είχε άλλωστε προηγηθεί η αποχώρηση της Ομπρέλας, με 45 μέλη της Κεντρικής Επιτροπής και 2 βουλευτές. Η χτεσινή αποχώρηση απλώς ολοκληρώνει τη διαδικασία -προς το παρόν.
Μετά τις αποχωρήσεις, ο ΣΥΡΙΖΑ αριθμεί πλέον 36 βουλευτές, έναντι 32 του ΠΑΣΟΚ, ενώ αυτή τη στιγμή υπάρχουν στη Βουλή 14 ανεξάρτητοι βουλευτές, οι 11 από τον ΣΥΡΙΖΑ, που μπορεί στο άμεσο μέλλον να συγκροτήσουν ενιαία κοινοβουλευτική ομάδα (καθώς και 2 που είχαν εκλεγεί με την Πλεύση Ελευθερίας και ένας με τους Σπαρτιάτες).
Όπως και στα διαζύγια, έτσι και στις διασπάσεις τα δύο μέρη ανταλλάσσουν πικρά λόγια, που δεν τα πιστεύουν και τα οποία αφήνουν πληγές που μένουν για πολύ καιρό -ιδίως όταν, την εποχή του Διαδικτύου, όλες οι πικρές κουβέντες διατυπώνονται γραπτά και αποθηκεύονται εσαεί.
Λέμε διαζύγιο, μια λέξη που έχει βέβαια τη σημασία της διάλυσης του γάμου, και της δικαστικής απόφασης που την επιβεβαιώνει, αλλά που η σημασία της έχει επεκταθεί ώστε να σημαίνει «τη διάλυση κάθε είδους σχέσης, συνύπαρξης» (ΛΚΝ). Κατά σύμπτωση, το ΛΚΝ δίνει την παραδειγματική φράση «Η κοινή εκλογική κάθοδος των δύο κομμάτων κατέληξε μετεκλογικά σε διαζύγιο». Όχι μόνο για κόμματα, αλλά και για κάθε είδους συνεργασία που διακόπτεται μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο όρος διαζύγιο, π.χ. για μια ομάδα που αλλάζει προπονητή.
Πολλά διαζύγια είναι πικρά, είπαμε -είτε στον ΣΥΡΙΖΑ είτε στον Πόλεμο των Ρόουζ. Υπάρχει το συναινετικό διαζύγιο, που όμως είναι όρος νομικός περισσότερο και περιγράφει τη διαδικασία -και στα συναινετικά διαζύγια μπορεί να ειπωθούν πικρά λόγια. Το διαζύγιο στο οποίο οι σχέσεις των δύο εταίρων παραμένουν καλές λέγεται «βελούδινο» και το αρχετυπικό παράδειγμα βελούδινου διαζυγίου, velvet divorce αγγλιστί, είναι ο χωρισμός της Τσεχοσλοβακίας το 1992.
Το διαζύγιο είναι λέξη μεσαιωνική ή της ύστερης αρχαιότητας, αν και το διαζεύγνυμι με τη σημασία «χωρίζω-διαλύω γάμο» υπάρχει κιόλας από τον Πλάτωνα. Το βρίσκουμε σε διάφορα νομικά κείμενα της βυζαντινής εποχής. Διαβάζω κάπου: «Ου δύναται ο ανήρ διαζύγιον πέμπειν τω πατρί της θυγατρός» και αλλού «μόνος ο ανήρ δύναται πέμπειν ρεπούδιον τουτέστιν διαζύγιον». Βλέπουμε λοιπόν ότι στην αρχαιότητα το διαζύγιο μόνο ο άντρας μπορούσε να το αποφασίσει -το δε ρεπούδιον είναι το λατινικό repudium, σαν να λέμε αποκήρυξη.
Στα αγγλικά, το διαζύγιο είναι divorce, το ίδιο και στα γαλλικά, που και τα δυο ανάγονται στο λατινικό divertere, που είχε και τη σημασία «χωρίζω».
Ευρύτερος από το διαζύγιο είναι ο χωρισμός, μια και το διαζύγιο, στην κυριολεξία, συνήθως αναφέρεται σε έγγαμη συμβίωση. Το ρήμα είχε τη σημασία αυτή από τα ελληνιστικά χρόνια, όπου η γυναίκα ονομαζόταν «κεχωρισμένη». Για κάθε φόβο και καημό εβρέθηκε βοτάνι, μα ο καημός του χωρισμού δεν ημπορεί να γιάνει, τραγουδούσε ο Κάβουρας.
Αλλά για τα κόμματα σπάνια λέμε «χωρισμό». Μπορούμε να πούμε διαζύγιο, αλλά ακριβέστερος είναι ο όρος «διάσπαση». Η λέξη είναι αρχαία (διάσπασις στον Αριστοτέλη) και σήμερα έχει δυο βασικές σημασίες: αφενός τον χωρισμό ενός συνόλου σε μικρότερα τμήματα (π.χ. διάσπαση ενός κόμματος, διάσπαση της Γιουγκοσλαβίας) και αφετέρου την λύση της συνέχειας ενός συνόλου π.χ. διάσπαση του αποκλεισμού, διάσπαση του μετώπου -τις σημασίες αυτές τις συναντάμε συχνά σε πολεμικά συμφραζόμενα και ίσως θα θυμάστε, σε αφηγήσεις από τη Μικρασιατική καταστροφή, την απαίσια φράση «έσπασε το μέτωπο!»
Μια υποπερίπτωση της πρώτης σημασίας βρίσκουμε στη χημεία και στη φυσική. Έχουμε τις διασπάσεις των χημικών ουσιών, όταν μια ουσία διασπάται σε δύο ή περισσότερα προϊόντα, π.χ. CaCO3 → CaO + CO2 Έχουμε βέβαια και τη διάσπαση του ατόμου ή πυρηνική διάσπαση (διότι ο πυρήνας του ατόμου διασπάται).
Να επιστρέψουμε στα πολιτικά. Σε προηγούμενο άρθρο που είχαμε συζητήσει τις διαγραφές, είχαμε κάνει διάκριση ανάμεσα σε διαγραφή και αποχώρηση. Όμοια πρέπει να κάνουμε διάκριση ανάμεσα σε αποχώρηση και διάσπαση. Οι ατομικές αποχωρήσεις δεν οδηγούν σε διάσπαση, αν και ένα επιφανές στέλεχος που αποχωρεί ή διαγράφεται μπορεί να ιδρύσει αργότερα δικό του κόμμα, όπως έκανε ανεπιτυχώς ο Δημήτρης Αβραμόπουλος και με μεγάλη επιτυχία ο Εμανουέλ Μακρόν.
Λένε ότι η Αριστερά κυρίως είναι επιρρεπής στις διασπάσεις, πράγμα που ισχύει και για τα κοινοβουλευτικά αριστερά κόμματα όσο και, περισσότερο, τουλάχιστον σε παλιότερες δεκαετίες, και για τις εξωκοινοβουλευτικές οργανώσεις. Υπάρχουν ανέκδοτα για μια τροτσκιστική οργάνωση που έμεινε με δύο άτομα και μετά διασπάστηκε -σύμφωνα με φήμες μάλιστα, και διάσπαση του ατόμου, που λέγαμε πιο πάνω, έχει συμβεί.
Ένα από τα μοιραία πρόσωπα της τωρινής διάσπασης, ο Παύλος Πολάκης, σε δηλώσεις του είπε ότι το κόμμα που θα ιδρύσουν οι αποχωρήσαντες θα είναι «κόμμα μιας χρήσης, όπως και τόσα άλλα που εμφανίστηκαν και χάθηκαν».
Πράγματι, υπάρχουν άφθονα παραδείγματα κομμάτων που αποσχίστηκαν από άλλα και που είτε εξαρχής αποδείχτηκαν θνησιγενή (π.χ. το ΚΕΠ του κ. Αβραμόπουλου, η ΔΗΣΥ της κ. Μπακογιάννη, σε ένα βαθμό παλιότερα η ΔΗΑΝΑ) είτε διέγραψαν αρχικά μια ικανοποιητική ή και εντυπωσιακή πορεία (η ΠΟΛΑΝ του κ. Σαμαρά, οι ΑΝΕΛ του Καμμένου, η ΔΗΜΑΡ, το ΔΗΚΚΙ του Δημ. Τσοβόλα) αλλά μετά φυλλορρόησαν, επιβεβαιώνοντας την παροιμία που συνήθιζε να αναφέρει σχετικά ο Ευάγγελος Αβέρωφ, ότι «όποιος φεύγει από το μαντρί τον τρώει ο λύκος».
Υπάρχει ωστόσο μια εξαίρεση σε αυτό το σχήμα: ο ίδιος ο ΣΥΡΙΖΑ, που είναι παιδί της διάσπασης του ΚΚΕ το 1991 και εγγόνι της διάσπασης του 1968, και που άντεξε τόσα χρόνια, έστω και μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, μέχρι την εκτίναξή του από το 2012 και μετά με τον Αλέξη Τσίπρα.
Η υπενθύμιση αυτή ίσως μπορεί να δώσει αισιοδοξία, αλλά κατά τη γνώμη μου η επόμενη μέρα θα είναι πολύ δύσκολη και για τον εναπομένοντα ΣΥΡΙΖΑ και για όποιο νέο σχήμα προκύψει από τη διάσπαση, ενώ φοβάμαι πως πολύς κόσμος θα γυρίσει την πλάτη και στους μεν και στους δε και θα προτιμήσει την (ελπίζω, προσωρινή) αποστράτευση. Οπότε, όσο κι αν θα ήθελα να κλείσω με μια νότα αισιοδοξίας, μου είναι αδύνατο.










