cf83cf84cebf ceadcf86ceb5cf81ceb1 cf83cf84cebf cf83cf80ceafcf84ceb9 ceae cf83 cf84cebf ceadcf86ceb5cf81ceb1 cf83cf84cebf cf83cf80

Την αφορμή για το σημερινό άρθρο την πήρα από μια συζήτηση που έγινε στο ιστολόγιο.

Χτες, εκεί που σχολιάζαμε κάποιο παλιότερο άρθρο, κάποιος σχολιαστής έγραψε «να στο δώσουν» ή κάτι ανάλογο και κάποιος άλλος τού υπέδειξε ότι το σωστό είναι «να σ’ το δώσουν» (ή κάτι ανάλογο). Δεν το πολυσυνηθίζουμε στο ιστολόγιο να κάνουμε ο ένας στον άλλο ορθογραφικές διορθώσεις, και προσωπικά δεν το βρίσκω και πολύ ευγενικό, αλλά ο πρώτος σχολιαστής είχε πρόσφατα κάνει δυο-τρεις τέτοιες υποδείξεις, οπότε η υπόδειξη του αστοχήματός του, αν είναι αστόχημα, ήταν θαρρώ απόλυτα θεμιτή.

Αλλά αυτά δεν ενδιαφέρουν και τόσο πολύ -το θέμα είναι ότι από αυτό το μικρό επεισόδιο εγώ βρήκα θέμα για το σημερινό μας άρθρο.

Μάλιστα, χτες που έγινε η συζήτηση αυτή, σχολίασα ότι κάποτε θα γράψω ένα σχετικό άρθρο. Τις περισσότερες φορές, όταν λέω «κάποτε θα γράψω» ή «αξίζει να γράψουμε άρθρο» ή κάτι ανάλογο, η εκπλήρωση της υπόσχεσης (αν θεωρηθεί υπόσχεση) αργεί πολύ -σήμερα, έτσι γι’ αλλαγή, έρχεται αμέσως.

Λοιπόν, ας δούμε τις φράσεις του τίτλου. Αν γράψουμε:

Στο έφερα στο σπίτι

έχουμε δυο ομώνυμους (ή ομόηχους) και ομόγραφους τύπους, που όμως δεν ταυτίζονται. Άλλο είναι το πρώτο «στο» και άλλο το δεύτερο.

Πράγματι, όταν λέμε «στο σπίτι» έχουμε την πρόθεση «σε», μία από τις δύο βασικές προθέσεις της νέας ελληνικής, η οποία μαζί με το οριστικό άρθρο σχηματίζει τον μονολεκτικό τύπο «στο» (και γενικότερα τους τύπους: στο, στου, στης, στον, στην, στα, στων, στους, στις).

Από την άλλη, όταν λέμε «στο έφερα», έχουμε δυο ασθενείς τύπους αντωνυμιών, ο ένας σε γενική (η προσωπική αντωνυμία «σου») και ο άλλος σε αιτιατική: σου το έφερα.

Στον προφορικό ιδίως λόγο, αλλά και στον γραπτό, βλέπουμε ότι συχνά το σου μειώνεται σε σ’: σου το έφερα –> σ’το έφερα.

Φυσικά, όταν μιλάμε, προφέρουμε sto efera, χωρίς να… δηλώνεται η απόστροφος. Όταν γράφουμε, το σωστό είναι να δηλώνεται η έκθλιψη:

σ’το είπα, σ’τον σύστησα, σ’τα έφερα, σ’την έστειλα

ώστε να μην υπάρχει μπέρδεμα με τους αντίστοιχους ομόγραφους τύπους που προκύπτουν από την πρόθεση «σε» και το άρθρο, σύγχυση όπως στη φράση του τίτλου, «Στο έφερα στο σπίτι».

Στη γραμματική της ελληνικής γλώσσας, των Holton, Mackridge, Φιλιππάκη-Warburton, σημειώνεται:

Σ’ το έδωσα ( = Σου το έδωσα, sometimes written Στο έδωσα.

Στην ελληνική έκδοση του βιβλίου, η μετάφραση είναι πιο αναλυτική:

σ’ το έδωσα ( = σου το έδωσα· καμιά φορά γράφεται στο έδωσα, αλλά θεωρείται λάθος από τους γραμματικούς).

Η εντύπωση που έχω σχηματίσει είναι ότι όχι απλώς «καμιά φορά» αλλά συχνά γράφουμε «στο έφερα, στα έδωσα» κτλ. Ίσως η γραφή αυτή να υπερτερεί. Για να πω την αμαρτία μου, κι εγώ έτσι το γράφω, και μόνο αν το προσέξω το διορθώνω. Εκείνος που με έκανε να το προσέξω ήταν ο φίλος Γιάννης Χάρης, πριν από πολλά χρόνια, όταν του είχα στείλει τα δοκίμια του βιβλίου μου Γλώσσα μετ’ εμποδίων.

stoeipaΓια να προλάβω τον φίλο μας τον Μπλογκ, τη γραφή χωρίς απόστροφο τη βλέπω και σε βιβλία, από παλιά -από πολύ παλιά μάλιστα, όπως σε αυτή τη συλλογή δημοτικών τραγουδιών του 19ου αιώνα.

Εδώ που τα λέμε, στον γραπτό λόγο και ιδίως στα πιο επίσημα κείμενα δεν υπάρχουν πολλές ευκαιρίες για να γράψει κανείς «σ’ το έφερα» (ή «στο έφερα»), κι αν εμφανιστούν τέτοιες περιπτώσεις δεν αποκλείεται να προτιμηθεί ο ακέραιος τύπος της αντωνυμίας, δηλ. «σου το έφερα». Οπότε, επειδή ο ομόγραφος τύπος («στο σπίτι») είναι πολύ συχνότερος, λειτουργεί η έλξη και γράφουμε «στο έφερα» αντί «σ’ το έφερα».

Ένας άλλος λόγος είναι, ας πούμε, η τυπογραφική αισθητική. Θέλω να πω, ο τύπος «σ’ το» είναι ο βραχύτερος που μπορεί να υπάρξει με απόστροφο -ίσως μας φαίνεται υπερβολικό να χωρίσουμε τα τρία μόνο γράμματα, και γι’ αυτό προτιμάμε να τα βλέπουμε ενωμένα.

Ένας ακόμα λόγος, που τον συζητούσα πρόσφατα με έναν φίλο, είναι ότι η απόστροφος της έκθλιψης βρίσκεται γενικά υπό διωγμό στα γραπτά κείμενα πλην λογοτεχνίας διότι θεωρείται ότι προσδίδει στον λόγο ανεπιθύμητη προφορικότητα. Μόλις και μετά βίας γίνονται δεκτοί οι τύποι «απ’ το…» και «γι’ αυτό», ενώ στις άλλες περιπτώσεις προτιμιέται ο ακέραιος τύπος. Ίσως κι αυτό να έχει παίξει ρόλο στο ότι δεν γράφουμε συχνά το «σ’ το είπα». Ή θα το γράψουμε ακέραιο, «σου το είπα» ή χωρίς απόστροφο: «στο είπα».

Αλλά δεν χωράει αμφιβολία πως το κανονικό είναι να γράφουμε: σ’ το είπα, σ’ τον ετοίμασα, σ’ τα έφερα, σ’ την έστειλα, σ’ τους έφτιαξα, σ’ τις έδωσα.

Εσείς πώς το γράφετε; Στο έφερα ή σ’ το έφερα;

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *