cf80cf81cf89cf84cf8ccebacebfcebbcebbcebf cf84cebf cf80cf81cf89cf84ceb5cf8acebacf8c

Μέσα στην πανδημία, ακούμε συνεχώς για πρωτόκολλα. Τώρα που συζητιέται το άνοιγμα των σχολείων, η νέα αναπλ. υπουργός κ. Γκάγκα δήλωσε ότι το πρωτόκολλο για τα σχολεία θα είναι αυστηρό αλλά ο καθηγητής Παυλάκης κάλεσε το υπουργείο να επανεξετάσει το πρωτόκολλο για τη λειτουργία των σχολείων.

Πρωτόκολλο όμως υπάρχει ή υπήρχε τον καιρό των περιορισμών για πολλά ακόμα πράγματα: τις μετακινήσεις και τα ταξίδια, τη λειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών, των καταστημάτων και των χώρων εστίασης, τις εμπορικές δραστηριότητες. Τις προάλλες, αναδημοσίευσα την ανάρτηση ενός καθηγητή ΑΕΙ, ο οποίος διαμαρτυρόταν ότι για την ανώτατη εκπαίδευση δεν έχουν εκδοθεί νέα πρωτόκολλα.

Με αυτή τη σημασία που χρησιμοποιείται μέσα στην πανδημία, το πρωτόκολλο είναι ένα σύνολο κανόνων που διέπουν τη λειτουργία μιας δραστηριότητας, μέσα στις ειδικές συνθήκες της πανδημίας. Το πρωτόκολλο είναι λοιπόν ένα κείμενο που εκθέτει τους κανόνες αυτούς, και που εκδίδεται από κάποιον επίσημο φορέα, ας πούμε τον ΕΟΔΥ. Για τα σχολεία, διάβασα, το σχετικό πρωτόκολλο έχει τίτλο «Αρχές Διαχείρισης Ύποπτων ή Επιβεβαιωμένων Περιστατικών Λοίμωξης COVID-19 σε σχολικές μονάδες».

Αυτή τη σημασία της λέξης, και την εξειδικευμένη χρήση της σε συνθήκες πανδημίας, δεν θα τη βρείτε στα λεξικά, αν και παρεμφερεις σημασίες θα βρείτε. Είναι άλλωστε διεθνής ο όρος, protocol στα αγγλικά και protocole στα γαλλικά -όπου επίσης εκδόθηκε protocole sanitaire για τη σχολική χρονιά 2021-22.

Αλλά η λέξη «πρωτόκολλο» έχει τόσες σημασίες, που ίσως δικαιολογείται ο (λογοπαικτικός βέβαια) χαρακτηρισμός «πρωτεϊκό» στον τίτλο, από τον παλιό Πρωτέα που άλλαζε εμφάνιση και μεταμορφωνόταν.

Η πρώτη σημασία που μάθαμε οι περισσότεροι, και που εμφανίζεται και πρώτη στα λεξικά, είναι η γραφειοκρατική. Το πρωτόκολλο είναι ένα μεγάλο βιβλίο σε κάθε δημόσια υπηρεσία, στο οποίο καταχωρείται (ή καταχωρίζεται) κάθε έγγραφο που απευθύνεται σε μια δημόσια αρχή, με αύξοντα αριθμό και χρονολογία παραλαβής. Πήρες αριθμό πρωτοκόλλου; είναι μια συχνή ερώτηση προς όποιον καταθέτει αίτηση σε δημόσια αρχή, ώστε να μπορεί στη συνέχεια να παρακολουθήσει την πορεία της. Και σε σύντομη μορφή, Α.Π.

Κατ’ επέκταση, πρωτόκολλο είναι και η υπηρεσία που διαχειρίζεται το πρωτόκολλο, οι υπάλληλοι που πρωτοκολλούν τα έγγραφα, και το κτίριο ή οι αίθουσες που στεγάζουν την υπηρεσία. Το πρωτόκολλο είναι στον τέταρτο όροφο.

Και όταν κάποιος υπάλληλος αποχωρεί από μια υπηρεσία, συντάσσεται πρωτόκολλο παράδοσης και παραλαβής, που καταγράφει τα είδη που παραδίδει στον υπάλληλο που τον διαδέχεται.

Πρωτόκολλο όμως έχουμε και στις διεθνείς σχέσεις, στη διπλωματία. Είναι διπλωματικό έγγραφο, όπου διατυπώνονται οι όροι συμφωνίας μεταξύ κρατών. Οι αρμόδιοι υπουργοί των δύο χωρών υπέγραψαν πρωτόκολλο για συνεργασία στον εκπαιδευτικό τομέα. Με τη σημασία αυτή, το πρωτόκολλο αποτελεί παράρτημα συνθήκης ή σύμβασης. Τον καιρό που ήταν ενεργή η συμφωνία σύνδεσης ΕΕ-Τουρκίας γινόταν συχνά αναφορά στο Χρηματοδοτικό Πρωτόκολλό της.

Κατ’ επέκταση, πρωτόκολλο είναι το σύνολο των κανόνων της εθιμοτυπίας που διέπουν, συχνα σε εξαντλητική λεπτομέρεια, τις διπλωματικές σχέσεις μεταξύ κρατών. Σύμφωνα με το πρωτόκολλο, οι ξένοι πρεσβευτές πρέπει να ζητήσουν ακρόαση από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Στις επίσημες δεξιώσεις τηρείται πάντοτε το πρωτόκολλο. Κάποτε, κάποιος αρχηγός κράτους συμβαίνει να παραβιάσει το πρωτόκολλο, π.χ. να φύγει νωρίτερα από το προβλεπόμενο, οπότε προκαλεί αίσθηση -με τον πρόεδρο Τραμπ είχαμε μερικά τέτοια περιστατικά.

Από τη σφαίρα της διπλωματίας και των επίσημων δεξιώσεων, η λέξη, με τη σημασία της εθιμοτυπίας, κατέβηκε και στην καθημερινή ζωή, κι έτσι μπορεί να πούμε, σε ένα φιλικό τραπέζι, Καθίστε όπως θέλετε, δεν θα τηρήσουμε πρωτόκολλο. Το αντιλαμβανόμαστε δηλαδή, στη σημασία αυτή, σαν ένα σύνολο κανόνων συμπεριφοράς.

Δεν τελειώσαμε με τις σημασίες που έχει το πρωτόκολλο, αλλά παρελειψα να αναφερθώ στην ετυμολογία και την ιστορία της λέξης, που μάλιστα είναι ενδιαφέρουσα. Οπότε, επανορθώνω.

Η αρχή βρίσκεται στα ελληνιστικά χρόνια και στα πρώτα βυζαντινά χρόνια, όχι σε βιβλία αλλά σε παπύρους. Στους παπύρους, τα φύλλα που είχαν κολληθεί το ένα με το άλλο ώστε να αποτελέσουν κύλινδρο, λέγονταν, το καθένα, κόλλημα. Το πρώτο τέτοιο κόλλημα, δηλ. το φύλλο που περιτύλισσε ολόκληρο τον πάπυρο και έφερε σφραγίδα η οποία πιστοποιούσε την αυθεντικότητά του και την ημερομηνία συγγραφής, λεγόταν πρωτόκολλον (έτσι εμφανίζεται στις Νεαρές του Ιουστινιανού).

Η λέξη περνάει στα μεσαιωνικά λατινικά ως protocollum και σημαίνει αρχικά το πρώτο φύλλο ενός τόμου (χειρόγραφου, βεβαίως), το φύλλο στο οποίο γράφονταν τα περιεχόμενα καθώς και τα τυχόν παροράματα, και στη συνέχεια, στα γαλλικά πια, πήρε τις σημασίες «αρχικό αντίγραφο, προσχέδιο» και στη συνέχεια «επίσημα πρακτικά μιας συναλλαγής», «βιβλίο καταχωρίσεων» και, αργότερα, «κανόνες εθιμοτυπίας».

(Στα γαλλικά, η σημασία του «βιβλίου καταχωρίσεων» δεν διατηρήθηκε στη σημερινή χρήση. Αυτό που λέμε «το πρωτόκολλο» στη δική μας γραφειοκρατία, εκεί λέγεται greffe, ενώ protocole λένε την υπηρεσία την αρμόδια για την εθιμοτυπία).

Κι έτσι, στον εικοστό αιώνα πια, ο διεθνής όρος protocol / protocole παίρνει κι άλλες σημασίες που όλες ξεκινούν από τη βασική «σύνολο κανόνων» δηλ. ακριβείς και λεπτομερείς οδηγίες που περιγράφουν την ακολουθητέα πορεία δράσης για την εκτέλεση μιας δεδομένης δραστηριότητας. Για παράδειγμα, έχουμε «ερευνητικό πρωτόκολλο» (που περιγράφει τον τρόπο εκτέλεσης ενός πειράματος ή μιας έρευνας» ή «ιατρικό / θεραπευτικό πρωτόκολλο», που περιγράφει την αγωγή που θα δοθεί, τα φάρμακα που θα χορηγηθούν κτλ.

440px internet layering.svgKαι με τον ερχομό της πληροφορικής, το protocol χρησιμοποιείται με τη σημασία του συνόλου κανόνων που διέπουν τη μετάδοση δεδομένων σε δίκτυο υπολογιστών. Αυτό το χου-του-του-που που το βλέπουμε στην αρχή κάθε ιντερνετικής διεύθυνσης, http, είναι hypertext transfer protocol, πρωτόκολλο μεταφοράς υπερ-κειμένου ας πούμε. Και σε άλλα ιντερνετικά ακρώνυμα, όπως TCP, IP το P αντιστοιχεί στον όρο protocol.

Κι έτσι κλείνουμε τον κύκλο κι επιστρέφουμε στα πρωτόκολλα της πανδημίας, που βάζουν κανόνες και περιορισμούς σε ένα σωρό δραστηριότητες.

Καλά δεν ήταν τότε που το πρωτόκολλο μάς έφερνε στη μνήμη μονάχα δημόσιες υπηρεσίες, άντε και το κόκκινο χαλί στις επίσημες τελετές;

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *