προσφυγικοί συνοικισμοί στην Αντίσταση 1941 1944 και η έκφρασή τους στην αστική λαϊκή μουσική και το ρεμπέτικο e1636658835308

Αλεξάνδρα Μούργου, Γιώργος Σαρηγιάννης – 08/11/2021

1. Η προσφυγιά του ’22 και η πολιτική της ταυτότητα

Η πολιτική ιδεολογία των προσφύγων του ’22 διαμορφώθηκε πολύ γρήγορα μέσα στις πιεστικές συνθήκες του Μεσοπολέμου. Aρχικά βενιζελικοί, όμως μετά την πολιτική θωράκισης της αστικής τάξης από τον Βενιζέλο με το Ιδιώνυμο, τον Νόμο περί Τύπου, την ελλιπή αποκατάσταση των προσφύγων σε παραπήγματα και τη γενικότερη πολιτική που οδήγησε σε εξορίες, φυλακίσεις ακόμη και δολοφονίες διαδηλωτών, αλλά και εκτελέσεις², οι (κυρίως οι αστικοί) προσφυγικοί πληθυσμοί στρέφονται σε πολύ μεγάλα ποσοστά αριστερότερα και πυκνώνουν τις τάξεις του ΚΚΕ.

Χαρακτηριστική είναι η ανακήρυξη των βασικών προσφυγικών συνοικισμών σε αυτόνομους Δήμους (ακριβώς πριν τις δημοτικές Εκλογές της 11ης Φεβρουαρίου 1934, ΦΕΚ109/7.5.1933). Η απόσπασή τους από τον Δήμο Αθηναίων και τον Δήμο Πειραιά, όπου ανήκαν, αποσκοπούσε στην αποφυγή εκλογής κομμουνιστών Δημάρχων στην Πρωτεύουσα και τον Πειραιά με τις προσφυγικές ψήφους³.

0dDqh9aeWB.jpg

1. Απόσπαση από τον Δήμο Αθηναίων το 1933 των προσφυγικών συνοικισμών: Καλλιθέα, Μοσχάτο, Μπραχάμι, Αγία Βαρβάρα, Κατσιπόδι, Αγ, Ιωάννης Ρέντη, Τζιτζιφιές, Νέο Φάληρο, Ζωγράφου, Κορυδαλλός, Ν.Σμύρνη, Βύρων, Ν.Ελβετία, Καισαριανή, Νέα Ιωνία, Ν.Φιλαδέλφεια, Νέα Σφαγεία, Υμηττός, Καλογρέζα, Αιγάλεω, Περιστέρι

Μέσα από τις υλικές και άυλες συνθήκες διαβίωσης στους προσφυγικούς συνοικισμούς, διαμορφώνεται (κοινή) η κοινωνική και ταξική συνείδηση⁴ και ισχυροποιείται η πολιτική ιδεολογία κι αποκτά συγκεκριμένη κατεύθυνση. Η Κατοχή θα τους βρει έτοιμους να αναλάβουν απελευθερωτική δράση, με το ταξικό στοιχείο να είναι κυρίαρχο συστατικό της. Σταδιακά, οι συνοικισμοί εξελίχθηκαν σε φυτώρια της Εθνικής Αλληλεγγύης, του ΕΑΜ και σε στρατιωτικά κέντρα του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ.


2. Δράση και Αντίδραση στην πόλη: Ο ΕΛΑΣ και οι Γερμανοτσολιάδες⁵. 

Το αποτέλεσμα ήταν αναμενόμενο: μετά την ίδρυση της Εθνικής Αλληλεγγύης -ΕΑ⁶ (21 Μαϊου 1941), του ΕΑΜ (27 Σεπτ. 1941), του ΕΛΑΣ (16 Φεβρ. 1942), της ΟΠΛΑ (Δεκ.1942), της ΕΠΟΝ⁷ (23 Φεβρουαρίου 1943) αλλά και των Χιτών του Γρίβα⁸ (τέλος του 1942), των Ταγμάτων Ασφαλείας (Απρίλης 1943), των Μπουραντάδων και των συναφών ομάδων του¹⁰, οι συγκρούσεις γίνονταν σε καθημερινή βάση. Παρότι αρχικά τα αιτήματα σχετίζονταν με την επιβίωση, ιδίως μετά την Πείνα του Χειμώνα του 1941-1942, πολύ γρήγορα συνδέθηκαν με τον αγώνα για την απελευθέρωση και τον αντικαθεστωτικό αγώνα. Κατά συνέπεια, το χτύπημα αυτών των κινήσεων από τους κατακτητές ήταν αναπόφευκτο, όχι μόνο για το ότι «παρενοχλούσαν» στρατιωτικά τις δυνάμεις του Άξονα, αλλά και διότι προετοίμαζαν συνειδήσεις για καθεστωτικές αλλαγές μετά την Απελευθέρωση, όταν θα πραγματοποιείτο αυτή. Και αυτό ήταν κάτι που το καταπολεμούσαν και οι επερχόμενοι -ως απελευθερωτές- βρετανοί.

w0z_yBIedG.jpg

2. Περιοχές με έντονη δράση της ΕΑ (Εθνικής Αλληλεγγύης) (με μπλέ προσφυγικοί συνοικισμοί, με κόκκινο έντονη  δράση της ΕΑ)

Ενώ η στρατιωτική δράση του ΕΛΑΣ στην ύπαιθρο άρχισε έντονα και αμέσως μετά την ίδρυσή του, στις πόλεις, και ιδιαίτερα στην Αθήνα, η δράση του συνδεόταν με την Καταστολή που ασκούσαν οι κατακτητές, που εντεινόταν όσο πλησίαζε η Απελευθέρωση. Συνεπώς, μεγάλος όγκος των δράσεων του ΕΛΑΣ στην Αθήνα πραγματοποιήθηκε από τον Φλεβάρη ως τον Οκτώβρη του 1944, και στρεφόταν κατά κύριο λόγο στην υπεράσπιση των προσφυγικών συνοικιών, εναντίον των οποίων ήταν στοχευμένες οι επιθέσεις Ναζί, γερμανοτσολιάδων, μπουραντάδων κ.α.


3. Ο (χωρικός και μη) σχεδιασμός των Βρετανών για την κατάληψη της Εξουσίας. 

Στο μεταξύ, το βρετανικό Επιτελείο ετοιμαζόταν για τη σύγκρουση, όχι μόνο πολιτικά αλλά και στρατιωτικά. Πέρα από τα γνωστά που έχουν δημοσιευθεί (έγγραφα, σημειώσεις, αναμνήσεις κ.α., τόσο στην Ελλάδα όσο και στη Βρετανία), σημειώνουμε την εκτύπωση του Χάρτη των Αθηνών-Πειραιώς από το βρετανικό Επιτελείο, ήδη τον Σεπτέμβριο του 1944. Ο χάρτης χρειάστηκε αρκετό χρόνο ετοιμασίας για να τυπωθεί, επομένως ετοιμαζόταν τουλάχιστον από το τέλος του 1943.

Ο χάρτης αυτός έχει ως υπόβαθρό του τον χάρτη του Κ. Μπίρη του 1935, αλλά είναι μεταφρασμένος στα αγγλικά. Πρόκειται για έναν άρτιο στρατιωτικό χάρτη στον οποίο έχουν προστεθεί και σημειωθεί όλα τα σημαντικά κτήρια και λειτουργίες, ένα-προς-ένα: δημόσια κτήρια, σχολεία, στρατιωτικά σημεία, οδικό δίκτυο ιεραρχημένο, ονοματολογία οδών και τοπωνυμίων, ακόμη και κάναβος καθοδήγησης για τη RΑF¹¹, το βρετανικό ναυτικό ή για τα πολυβολεία που θα εγκαθιστούσαν γύρω από κρίσιμα σημεία (Λυκαβηττό και Ακρόπολη για το Κέντρο, περιφερειακοί λόφοι γύρω από την Καισαριανή κ.α.) σε περίπτωση βομβαρδισμών μέσα στην πόλη. Εκτιμούμε ότι πρόκειται για προβλέψεις (ή σχεδιασμούς;!) που τελικά πραγματοποιήθηκαν εξ ολοκλήρου στα Δεκεμβριανά…

jp31e19-6S.jpg

3. Πειραιάς. Ο χάρτης του Βρετανικού Επιτελείου με ημερομηνία έκδοσης Αύγουστο του 1944. Στον χάρτη σημειώνεται Geographical Section General Staff, published by War Office, 1944 και η ημερομηνία August 1944. Ο χάρτης είναι χαρακτηρισμένος ως Restricted (=στρατιωτικός όρος, περιορισμένης χρήσης). Τα ίδια στοιχεία και στο φύλλο Αθήνας, με διαφορά στην ημερομηνία September 1944.

YiWiByw79i.jpg

4. Αθήναι. Ο χάρτης του Βρετανικού Επιτελείου με ημερομηνία έκδοσης Σεπτέμβριο του 1944 (βλ. στοιχεία του στο φύλλο Πειραιά). Περιλαμβάνει όλα τα απαραίτητα στοιχεία για στρατιωτικές επιχειρήσεις σε μια πόλη: δημόσια πολιτικά και στρατιωτικά κτήρια και υπηρεσίες, πρεσβείες, Νοσοκομεία κλπ. Επίσης ιεραρχημένο το οδικό δίκτυο, και φυσικά είναι μεταφρασμένος στα αγγλικά. Περιλαμβάνει και κάναβο βάσει του οποίου δίνονταν και οι εντολές στα spitfires της RAF για βομβαρδισμούς ή στα στρατεύματα για τις κινήσεις τους. 

tHcp7LUglL.jpg

5. Γερμανοτσολιάδες με τη στήριξη τεθωρακισμένων (γερμανικών ή του Μπουραντά). Πηγή: Bασιλική Σακκά ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΤΑΓΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ freeathens44.org –διαδίκτυο)

Διαβάστε όλο το άρθρο στο archetype.gr

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *