cebfceb9 ceb5cf83cf84ceb1cf85cf81cf89cebcceadcebdcebfceb9 cf83cf89cf84ceaecf81ceb5cf82 ceb9cf83cf84cebfcf81ceb9cebacf8c cebccf85ceb8

Εδώ και μερικούς μήνες άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη, το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Η σημερινή συνέχεια είναι η δέκατη ένατη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις, παρόλο που είναι πάρα πολλές.

Σήμερα θα διαβάσουμε το δεύτερο μέρος από το 13ο κεφάλαιο, στο οποίο έχουμε το τέλος του Ιουδαϊκού πολέμου με την ισοπέδωση της Ιερουσαλήμ.

mimis jpeg smallΑπό την αρχή ο ιουδαϊκός πόλεμος πήρε τη μορφή όχι μόνο αγώνα για την εθνική απελευθέρωση, αλλά και πολέμου φυλετικής κάθαρσης και εμφύλιου σπαραγμού με κοινωνικά χαρακτηριστικά. Σε πολλές πόλεις της Παλαιστίνης οι εξαγριωμένοι επαναστάτες έσφαξαν όλους τους Ελληνες και Σύρους και γενικά τους Εθνικούς κάτοικους. Αντίθετα σε άλλες πόλεις της Παλαιστίνης, όπου η πλειοψηφία των κατοίκων δεν ήταν εβραϊκή, οι Εθνικοί, έσφαξαν και εξανδραπόδησαν όλους τους Ιουδαίους. Στην Καισάρεια σφάχτηκαν είκοσι  χιλιάδες και πολλές χιλιάδες πουλήθηκαν δούλοι. Χιλιάδες επίσης σκοτώθηκαν στην Πτολεμαϊδα, στη Σεβάστεια, στις πόλεις της Δεκάπολης. Ο διωγμός επεκτάθηκε και στις γειτονικές επαρχίες. Στη Δαμασκό οι Εθνικοί έσφαξαν δέκα χιλιάδες Εβραίους και η σφαγή προετοιμάστηκε με απόλυτη μυστικότητα, μονάχα από τους άντρες, γιατί πολλές γυναίκες του εθνικού πληθυσμού είχαν προσηλυτιστεί στον ιουδαϊσμό ή συμπαθούσαν τους Εβραίους. Σφαγές έγιναν στην Αλεξάνδρεια και σ’άλλες πόλεις  της Ανατολής, όπου υπήρχαν εβραϊκές παροικίες, οι οποίες καταστράφηκαν, όχι όμως στην Αντιόχεια και τη Σιδώνα, όπου οι Εθνικοί δεν πείραξαν τους Ιουδαίους συμπολίτες τους40.

Ο Νέρων, μαθαίνοντας τα νέα στην Αχαϊα, όπου βρισκόταν, αποφάσισε να στείλει στην Ιουδαία τον ικανώτατο στρατηγό του Φλάβιο Βεσπασιανό, με μεγάλο στρατό. Ο Βεσπασιανός ξεκίνησε από την Πτολεμαϊδα την άνοιξη του επόμενου χρόνου41,  έχοντας μαζύ του και το γιό του Τίτο, με τρεις λεγεώνες  (5η, 10η και 15η) και πολυάριθμα βοηθητικά συμμαχικά στρατεύματα, Σύρων και Ναβαταίων Αράβων. Συνολικά ο στρατός του έφτανε τις εξήντα χιλιάδες. Μία από τις πρώτες διαταγές που έβγαλε αρχίζοντας την εκστρατεία του ήταν να συλληφθούν όλοι οι απόγονοι του βασιλικού οίκου του Δαυίδ42. Ο Μαναήμος όμως ήταν ήδη νεκρός.

Οι Ρωμαίοι εισέβαλλαν πρώτα στη Γαλιλαία, ορμητήριο των Ζηλωτών και οχυρό της επανάστασης. Ο Ζηλωτής ηγέτης, Ιωάννης από τα Γίσχαλα υπερασπίστηκε την πατρίδα του και την περιοχή της αλλά τελικά υπέκυψε στην υπεροχή των Ρωμαίων. Τα Γίσχαλα έπεσαν και ο Ιωάννης κατόρθωσε με μεγάλες δυσκολίες να διαφύγει στα Ιεροσόλυμα. Αρχηγός της αντίστασης στο βορειότερο τμήμα της Γαλιλαίας, με έρεισμα την πόλη  και το φρούριο Ιωτάπατα ήταν ο επιφανής Φαρισαίος,  Ιωσήφ γιος του Ματαθία, που είχε όμως χάσει τον  αρχικό  ενθουσιασμό  του   και  αναζητούσε  τρόπους  για  να  εγκαταλείψει  τον αγώνα43. Οι Ρωμαίοι, ύστερα από αρκετές μάχες στους γύρω λόφους, πολιόρκησαν  την πόλη και το  φρούριο  με  μεγάλες δυνάμεις.  Παρά την ηρωική αντίσταση των Εβραίων και τις στρατιωτικές αρετές  που έδειξε ο Ιωσήφ, ή πόλη έπεσε στα χέρια του εχθρού και σε λίγες μέρες κυριεύθηκε, με μεγάλες απώλειες και από τις δύο πλευρές, και το φρούριο. Μόνο στα υπόγειά του σε μια δεξαμενή έμειναν κρυμένοι σαράντα μαχητές με τον Ιωσήφ, που ορκίστηκαν να αυτοκτονήσουν διαδοχικά και  με κλήρο, παρά να παραδοθούν. Όταν εντούτοις οι άλλοι αυτοκτόνησαν, ο Ιωσήφ που είχε καταφέρει να κληρωθεί τελευταίος, αυτομόλησε στους Ρωμαίους44. Ο Βεσπασιανός του φέρθηκε μεγαλόψυχα και όταν ο Ιωσήφ πρόβλεψε πως σύντομα θα γινόταν καίσαρας στη Ρώμη, τον κράτησε μαζύ του, σαν ειδικό σύμβουλο. Ο Ιωσήφ από τη μεριά του αφοσιώθηκε στο Ρωμαίο στρατηγό, τον αναγνώρισε ως τον αναμενόμενο Χριστό και αργότερα πήρε το όνομα του γένους των Φλαβίων, που ήταν το γένος του Βεσπασιανού. Από δω και μπρος θα είναι γνωστός με το όνομα Φλάβιος Ιώσηπος.

Μετά την πτώση των Ιωταπάτων ο Βεσπασιανός κατέλαβε σε λίγες βδομάδες την   υπόλοιπη   Γαλιλαία  και  ολόκληρη τη Σαμάρεια, χωρίς να συναντήσει ουσιαστικά καμιάν αντίσταση. Στα Ιεροσόλυμα όλοι περίμεναν από μέρα σε μέρα να δουν τα ρωμαϊκά λάβαρα μπροστά στην πόλη. Οι συντηρητικοί, Σαδδουκαίοι και λοιποί αριστοκράτες που διευθύναν, περιχαρακωμένοι  στην Ανω Πόλη, έναν πόλεμο που δεν τον ήθελαν ούτε τον πίστευαν, ετοιμάζονταν να βρουν έδαφος συνδιαλλαγής με τους Ρωμαίους45. Πέρασε όμως όλο το καλοκαίρι και το φθινόπωρο και ρωμαϊκός στρατός δε φάνηκε. Ο Βεσπασιανός χρονοτριβούσε στην Καισάρεια46.

Τότε οι Ζηλωτές αποφάσισαν να ξεκαθαρίσουν την πόλη από τους συντηρητικούς. Η νέα εμφύλια   διαμάχη που ξέσπασε, δεν κράτησε πολύ. Στο πλευρό των Ζηλωτών τάχθηκε σημαντική μερίδα των Φαρισαίων καθώς και οι  Εσσαίοι, που ήρθαν από την έρημο για  να  υπερασπιστούν την Αγία Πόλη, διωγμένοι από τους στρατιώτες της 10ης λεγεώνας, οι οποίοι, εκκαθαρίζοντας την περιοχή, είχαν καταστρέψει τα κοινόβιά τους47. Η αποφασιστική μάχη έγινε μέσα στην πόλη στις αρχές του επόμενου, τρίτου, χρόνου της επανάστασης. Νίκησαν οι Ζηλωτές και σκότωσαν δώδεκα χιλιάδες αντιπαλούς τους κι ανάμεσά τους το σύνολο σχεδόν των πλουσίων Εβραίων48. Με την ευκαιρία έκαψαν όλα τα φορολογικά αρχεία του Ναού αλλά η πυρκαϊά κατέστρεψε ολόκληρη τη βιβλιοθήκη του. Στη σφαγή των πλουσίων πρωτοστάτησε ο Ιωάννης από τα Γίσχαλα, που διεκδικούσε, μετά την εκτέλεση του Μαναήμου, την αρχηγία των Ζηλωτών. Οσοι πλούσιοι και συντηρητικοί γλύτωσαν, κατέφυγαν σε άλλες πιο ήσυχες πόλεις της Ιουδαίας.  Αντίθετα στα Ιεροσόλυμα συγκεντρώθηκαν επαναστάτες και πρόσφυγες από όλη τη χώρα, που συνολικά ξεπέρασαν τις τετρακόσες χιλιάδες49.

Την άνοιξη του ίδιου χρόνου50 ο Βεσπασιανός κατέλαβε την Περαία ως τη ΝΑ άκρη της Νεκράς θάλασσας και όλη της παραλιακή ζώνη της Παλαιστίνης ως την Ιάμνεια. Ο κλοιός άρχισε να περισφίγγει τα Ιεροσόλυμα. Τότε ο ραββίνος Ιωάννης μπεν Ζακάϊ, προβλέποντας το απαίσιο τέλος και θέλοντας να διασώσει την παράδοση, δραπέτευσε από τα Ιεροσόλυμα. Υποκρίθηκε το νεκρό και μεταφέρθηκε από μερικούς πιστούς μαθητές του πάνω σε φορείο έξω από την πόλη για να ταφεί. Βγαίνοντας από τη ζώνη που ελέγχανε οι Ζηλωτές, ήρθε σε συνεννόηση με τους Ρωμαίους, που του έδωσαν την άδεια να εγκατασταθεί στην Ιάμνεια, όπου ίδρυσε ραββινική σχολή, η οποία  με τον καιρό εξελίχτηκε σ’ένα μικρό και αδύνατο συνέδριο, χωρίς όμως να αποχτήσει ποτέ πολιτικές δικαιοδοσίες51.

Λίγο αργότερα έφυγαν από την πολιορκημένη πόλη οι Ναζωραίοι, οι οποίοι κατα την πρώτη φάση του ιουδαϊκού πολέμου είχαν κρατήσει αυστηρή ουδετερότητα. Πιστοί στα κηρύγματα του Ιησού του Ναζωραίου, περίμεναν τη Δευτέρα Παρουσία του Χριστού και τη Συντέλεια του κόσμου, χωρίς να τους απασχολούν οι πολιτικές εξελίξεις, που τις έβλεπαν σαν απλά προεόρτια τους. Μετά την πλήρη επικράτηση των Ζηλωτών όμως δεν τους έμεναν πολλά περιθώρια για παρόμοια στάση.  Ετσι πριν κλείσει ο κλοιός, υπακούοντας σε μιαν αρχαία προφητεία, πήραν την άδεια και έφυγαν ομαδικώς, ολόκληρη η Εκκλησία, από την πόλη. Εγκαταστάθηκαν στη Δεκάπολη, στην ελληνική πόλη Πέλλα52 και αργότερα ορισμένοι πήγανε πιο μακρυά, στην Αντιόχεια και σε πόλεις της Μικρασίας, όπου υπήρχαν εκκλησίες ομοπίστων τους.

Την ίδια εκείνη άνοιξη, έχασε την εξουσία και εξαναγκάστηκε να αυτοκτονήσει  ο Νέρων53. Με το θάνατό του έσβυσε η δυναστεία του Αύγουστου. Η πτώση του Θηρίου, γέμισε χαρά όλους τους Εβραίους. Ειδικότερα τους Ιεροσολυμίτες, που φαντάστηκαν πως η εκστρατεία εναντίον τους θα σταματούσε. Πραγματικά  τα δύο επόμενα χρόνια επικράτησε αναρχία σ’ ολόκληρο το απέραντο κράτος και οι επιχειρήσεις στην Παλαιστίνη είχαν πάρει πολύ βραδύ ρυθμό. Η χαλάρωση αυτή είχε σαν αποτέλεσμα αφ’ ενός μεν να ξεσπάσουν στις τάξεις των εξεγερμένων σοβαρές διαμάχες, αφ’ ετέρου δε να ξεθαρρευτούν και να αρχίσουν πάλι να έρχονται προσκυνητές στην πόλη. Το Πάσχα γιορτάστηκε κανονικά τον τρίτο και τέταρτο χρόνο της επανάστασης.

Καίσαρες ανακηρύχτηκαν ο ένας μετά τον άλλο, τρεις συγκλητικοί ή πρώην συγκλητικοί,ο Γάλβας, ο Οθων και ο Βιτέλιος, αλλά δεν μπόρεσαν να κρατηθούν στην εξουσία, η οποία ύστερα από ένα και πλέον χρόνο αιματηρών πολέμων μεταξύ των διεκδικητών, πέρασε τελικά στα χέρια του στρατηγού Βεσπασιανού, τον οποίον οι λεγεώνες της Ανατολής ανακήρυξαν Καίσαρα (και ο Ιώσηπος αναγνώρισε σαν Χριστό). Τον Ιούλιο του τρίτου χρόνου του ιουδαϊκού πολέμου54, ο Βεσπασιανός  έφυγε από την Παλαιστίνη για την Ιταλία για να διεκδικήσει το θρόνο από τον Βιτέλιο. Στη θέση του άφησε το γιο του Τίτο με συμβούλους του τον Ιώσηπο και τον Ηρώδη Αγρίππα. Για ένα περίπου χρόνο οι επιχειρήσεις των Ρωμαίων κατά των επαναστατών είχαν ουσιαστικά σταματήσει.

Ο Τίτος τελικά ξεκίνησε το Πάσχα του τέταρτου χρόνου του πολέμου, από την Καισάρεια για τα Ιεροσόλυμα, όπου τώρα μαινόταν ο αλληλοσπαραγμός των διαφόρων μερίδων των επαναστατών55. Μετά το θάνατο του Μαναήμου, αρχηγοί των επαναστατών απέμειναν ο Ελεάζαρος του Σίμωνα, που με μικρές, αφοσιωμένες σ’ αυτόν δυνάμεις αλλά με άφθονα όπλα και υλικό, κρατούσε τον πύργο Αντωνία, το Ναό και τα πέριξ, ο Ιωάννης από τα Γίσχαλα, που κατείχε την Άνω Πόλη και τον πύργο τον λεγόμενο Ιππικό και ο Σίμων του Γιώρα, που κατείχε την Κάτω Πόλη. Κάθε αρχηγός διεκδικούσε για τον εαυτό του την ηγεσία της επανάστασης56.

Οταν οι ρωμαϊκές λεγεώνες έφτασαν μπροστά στην πόλη, ο Τίτος κάλεσε τους επαναστάτες να παραδοθούν, προτείνοντας σχετικά επιεικείς όρους, αυτοί όμως απέρριψαν κάθε σκέψη για συνθηκολόγηση. Η πόλη ήταν οχυρή και περιβαλλόταν από τριπλό τείχος ενώ οι τέσσερις πύργοι στο εσωτερικό της (Αντωνία, Μαριάμμη, Φασαήλος, Ιππικός) αποτελούσαν ιδιαίτερα ισχυρά ερείσματα. Το βασικό μειονέκτημα των επαναστατών ήταν το μέγα πλήθος προσφύγων που είχαν καταφύγει εκεί από διάφορες περιοχές της Ιουδαίας αλλά και προσκυνητών που είχαν φθάσει εκεί για το Πάσχα και εγκλωβίστηκαν στην πόλη. Οι ιστορικοί υπολογίζουν πως στην πόλη κατά την έναρξη της πολιορκίας βρίσκονταν τετρακόσες έως εξακόσιες χιλιάδες άνθρωποι57. Η πολιορκία, που κράτησε έξι μήνες, χαρακτηρίστηκε από τα απερίγραπτα δεινοπαθήματα του λαού, την εκατέρωθεν αγριότητα αλλά και από τον απαράμιλλο ηρωισμό των ιουδαίων μαχητών.

Οι πολιορκημένοι γρήγορα άρχισαν να αντιμετωπίζουν προβλήματα επισιτισμού, που εξελίχτηκαν σε λιμοκτονία. Απίστευτα ήταν τα δεινά των αμάχων.  Οι πεινασμένοι έκαναν απελπισμένες εξόδους για να βρούν τρόφιμα.  Οι Ρωμαίοι όσους έπιαναν τους σταύρωναν και για εκφοβισμό των πολιορκημένων τοποθετούσαν τους εκτελεσμένους γύρω από τα τείχη της πόλης. Έφτασαν οι σταυρωμένοι σε τέτοιον αριθμό, ώστε δεν υπήρχε χώρος για να τοποθετηθούν άλλοι σταυροί, ούτε αρκετή ξυλεία για κατασκευή νέων.  Οι πανέμορφοι κήποι των προαστείων της πόλης εξαφανίστηκαν. Το όρος των Ελαιών υλοτομήθηκε58.

Άλλοι πάλι αυτομολούσαν στον εχθρό. Βγαίναν από την πόλη, οπλισμένοι πρόχειρα, κάνοντας δήθεν ότι πήγαιναν να πολεμήσουν τους Ρωμαίους και μόλις απομακρύνονταν αρκετά παραδίνονταν σ’ αυτούς. Πολλοί, καθώς ήταν εξουθενωμένοι   από τον υποσιτισμό και νοιώθοντας φοβερή πείνα, έπεφταν χωρίς μέτρο στο φαϊ και πέθαιναν από την απότομη αλλαγή στη δίαιτά τους59. Άλλους πάλι τους περίμενε φρικτότερο τέλος. Επειδή είχε διαδοθεί ότι πολλοί από τους αυτόμολους ήταν εύποροι, που δραπέτευαν από την πολιορκημένη πόλη, έχοντας καταπιεί χρυσά νομίσματα ή πολύτιμους λίθους, οι στρατιώτες των βοηθητικών συμμαχικών σωμάτων, Άραβες και Σύροι, πολλούς που έπιαναν τους άνοιγαν τις κοιλιές και έψαχναν για χρυσό και τιμαλφή. Έφτασε σε μία μόνο μέρα να ανοιχτούν οι κοιλιές δυο χιλιάδων ανθρώπων! 60

Τους πρώτους μήνες της πολιορκίας οι  Ζηλωτές  έβγαλαν διαταγή, τα πτώματα των νεκρών από  την πείνα ή τα βλήματα των εχθρών, να θάβονται κανονικά και όπως ορίζει ο Νόμος. Σύντομα όμως μέσα στην πόλη δεν υπήρχε πλέον τόπος και τρόπος για να ταφούν άλλοι νεκροί. Ετσι τα πτώματα όσων   πέθαιναν ή   σκοτώνονταν, είτε τα πετούσαν έξω από τα τείχη, είτε, αργότερα, έμεναν άταφα κατά χιλιάδες μέσα στους δρόμους, προκαλώντας αφόρητη δυσοσμία και αρρώστειες61. Το θέαμα των άταφων νεκρών πολύ σύντομα δεν προκαλούσε καμμιάν εντύπωση στους δυστυχισμένους κατοίκους. Το μόνο τους μέλημα ήταν να βρουν οποιαδήποτε τροφή. Φαγώθηκαν όλα τα οικιακά ζώα και κατόπιν κάθε άλλο ζώο, ακόμα κι αυτά που ο Νόμος θεωρούσε ακάθαρτα, όπως τα ποντίκια και τα φίδια, φτάνει να τα βρίσκανε και τέλος κάθε οργανική ουσία, δέρματα, άχυρα,  οτιδήποτε. Η μαύρη αγορά τροφίμων οργίαζε. Έφτασε ένα μάτσο μισοσαπισμένα χόρτα να πουλιέται ένα αττικό τετράδραχμο.

Μια πάμπλουτη γυναίκα, η Μάρθα, κόρη του αρχιερέα Βοήθιου και σύζυγος του αρχιερέα Σίμωνα, γιου του Γαμαλιήλ, ξόδεψε όσα χρήματα και τιμαλφή είχε μαζί της  για να εξασφαλίζει την καθημερινή τροφή της. Τα τρόφιμα όμως που αγόραζε με υπέρογκο αντίτιμο, γίνονταν όλο και πιο ακατάλληλα και στο τέλος η άτυχη γυναίκα πέθανε από δυσεντερία62. Άλλοι ήταν λιγότερο τυχεροί, γιατί δεν διαθέταν χρήματα. Τη νύχτα απελπισμένοι άνθρωποι πηδούσαν μέσα σε σπίτια, όπου νόμιζαν πως υπήρχαν τρόφιμα και παραμερίζοντας τους κατοίκους τους έψαχναν μήπως βρουν τίποτα να φάνε63. Ομάδες ενόπλων επαναστατών έμπαιναν στα σπίτια ερευνώντας για τρόφιμα και άρπαζαν ότι εύρισκαν , ακόμα και από το στόμα των πεινασμένων κατοίκων.

Τότε έγινε κάτι, τόσο αποτρόπαιο, που γέμισε φρίκη την πόλη. Μια νέα γυναίκα, η Μαρία η κόρη του Ελεάζαρου, πλουσιοκόριτσο από τη Βηθεσουβά της Περαίας, αποκλείστηκε στα Ιεροσόλυμα, με το αγόρι της, βρέφος ακόμη. Από τα δεινά της πολιορκίας, αφού είδε τους δικούς της να πεθαίνουν από την πείνα, τα υπάρχοντά, που έφερε μαζί της, να κατάσχονται από τις διάφορες ομάδες των επαναστατών, οποιοδήποτε τρόφιμο μπορούσε να εξασφαλίσει να διαρπάζεται από άλλους πιο δυνατούς απ’ αυτήν, σάλεψε το μυαλό της. Στην αρχή έβριζε και καταριόταν τους Ρωμαίους και τους επαναστάτες, ύστερα βλέποντας το παιδί της να λιμοκτονεί, είπε θρηνώντας

— Κακόμοιρο αγόρι μου πώς να σε συντηρήσω μέσα στον πόλεμο και την πείνα. Από τους Ρωμαίους, κι αν ακόμα ζήσουμε, μας περιμένει ή δουλεία, από τους επαναστάτες ακόμα χειρότερα κακά. Ας γίνεις λοιπόν τροφή για μένα, ερινύς για τους αίτιους του κακού που μας βρήκε  και το τελευταίο δείγμα που έλειπε  από τις συμφορές, που βρήκαν τους Εβραίους.

Με αυτά τα λόγια σκότωσε το αγόρι της, το έψησε και έφαγε το μισό! Επαναστάτες που περιπολούσαν,  περνώντας έξω από το σπίτι της, οδηγημένοι από την κνίσα μπήκανε μέσα. Βλέποντας το φρικτό θέαμα κι ακούγοντας όσα τους είπε, πάγωσαν από τη φρίκη και βγήκαν έξω τρέμοντας. Η απίστευτη  αυτή πράξη μαθεύτηκε αμέσως και όλη η πόλη έφριξε. Η είδηση πέρασε τα τείχη και οι Ρωμαίοι στην αρχή δεν ήθελαν να την πιστέψουν. Όταν έφτασε ως τα αυτιά του Τίτου, αυτός ταράχτηκε πολύ και αισθάνθηκε την ανάγκη να απολογηθεί, ότι δεν ήταν αυτός ο αίτιος. Εκείνος είχε προσφέρει στους Ιουδαίους ειρήνη με αμνηστία και πολύ επιεικείς όρους, αλλά εκείνοι δε θέλησαν να ακούσουν τίποτα64.

Πραγματικά με εντολή του Τίτου ο Ιώσηπος είχε προτείνει αρκετές φορές στους επαναστάτες να παραδοθούν, αλλά εκείνοι απέρριπταν κάθε παρόμοια ιδέα. Από τα τείχη βρίζανε τον Τίτο και τον πατέρα του, τον Καίσαρα Βεσπασιανό.

Τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου, ύστερα από αδιάκοπες επιθέσεις με πολιορκητικούς κριούς, καταπέλτες και άλλες πολεμικές μηχανές, κάηκαν οι πύλες της πόλης και τα ρωμαϊκά στρατεύματα εισχώρησαν μέσα σ’ αυτήν. Ο Τίτος κυρίεψε την Κάτω Πόλη, οι δρόμοι της οποίας ήταν φραγμένοι με εκατοντάδες χιλιάδες πτώματα. Πρότεινε και πάλι στους οχυρωμένους στην Άνω Πόλη και το Ναό Ζηλωτές να παραδοθούν με επιεικείς όρους, αυτοί όμως αρνήθηκαν κάθε συζήτηση. Βρίσκονταν σε κατάσταση παράκρουσης. Από το εσωτερικό του Ναού νόμιζαν πως άκουγαν μυστηριώδεις φωνές και όλοι περίμεναν τη θεία ρομφαία να ξεπηδήσει σα φλόγα από τα Αγια των Αγίων για να τιμωρήσει τους Ρωμαίους65.

Οι οδομαχίες κράτησαν πάνω από είκοσι μέρες. Όταν έπεσε ο πύργος Αντωνία, οι τελευταίοι Ζηλωτές οχυρώθηκαν μέσα στο Ναό66. Το Σεπτέμβριο, την ίδια μέρα που ο Ναός του Σολομώντα κάηκε από τους Βαβυλωνίους εξακόσια τόσα χρόνια πιο παλιά, στην τελευταία τους έφοδο και παρά τις συστάσεις του Τίτου, που ήθελε να μείνει άθικτος ο Ναός, οι Ρωμαίοι στρατιώτες του έβαλαν φωτιά και  στα φλεγόμενα ερείπια του βρήκαν το θάνατο πολλοί μαχητές. Οι νικητές σκότωναν αδιακρίτως όλους όσους έπιαναν. Από όσους κλείστηκαν στην αρχή της πολιορκίας στα Ιεροσόλυμα (που περνούσαν τις  εξακόσιες  χιλιάδες), μονάχα ενενηνταεφτά χιλιάδες γλύτωσαν, αλλά και αυτοί πουλήθηκαν δούλοι σε διάφορα  σημεία της αυτοκρατορίας.

Οι περισσότεροι άνδρες στάλθηκαν στα λατομεία και τα αμφιθέατρα ή πουλήθηκαν σε ιδιώτες. Οι πιο καλοκαμωμένοι νέοι και τα ωραιότερα κορίτσια, η Κιβωτός, η επτάφωτη λυχνία και πολλά άλλα σεπτά ιερά σκεύη και αντικείμενα, και όσα τιμαλφή γλύτωσαν από τη φωτιά, μεταφέρθηκαν στη Ρώμη για να στολίσουν τον θρίαμβο του Τίτου67.

Μετά την πτώση των Ιεροσολύμων, στα τέλη του τέταρτου χρόνου από την έναρξη του πολέμου, ο Τίτος συνοδευόμενος και από τον Ιώσηπο, τον Ηρώδη Αγρίππα και τη Βερενίκη, έφυγε γυρίζοντας στη Ρώμη και άφησε στο πόδι του τον Σέξτο Βεττούλενο Κερεάλις για να εκκαθαρίσει την ύπαιθρο, καθώς η επανάσταση κράτησε σε διάφορα απομονωμένα σημεία της χώρας επί τρία ακόμα χρόνια68 με το θάρρος της απόγνωσης. Τον Κερεάλις διαδέχτηκε ο Λουκίλιος Βάσσος, ο οποίος με εκκαθαριστικές επιχειρήσεις κατέστρεψε τα τελευταία ερείσματα των Ζηλωτών. Την εκκαθάριση ολοκλήρωσε ο διάδοχός του, Λουκίλιος Φλάβιος Σίλβας, στα χέρια του οποίου έπεσε το τελευταίο οχυρό των Ζηλωτών, το φρούριο της Μασάδας, όπου ο Ελεάζαρος ο γιος του Ιαείρου με εμπνευσμένο λόγο του έπεισε τους υπερασπιστές του φρουρίου να προτιμήσουν το θάνατο από την παράδοση69

— Πιστοί μου σύντροφοι, εδώ και καιρό αποφασίσαμε να μην υπηρετούμε τους Ρωμαίους ούτε κανέναν άλλο δυνάστη παρά μόνο το Θεό, τον αληθινό κύριο των ανθρώπων. Ήρθε η ώρα να αποδείξουμε την αποφασιστικότητά μας με πράξεις. Δε θα πρέπει να ντροπιαστούμε τέτοια στιγμή. Ως τώρα ποτέ δε δεχτήκαμε την υποταγή, ακόμα κι όταν αυτή δε συνεπαγόταν κινδύνους. Πολύ περισσότερο δεν πρέπει να υποταχθούμε τώρα που συνοδεύεται από τιμωρίες, οι οποίες θα σημάνουν το τέλος μας αν πέσουμε στα χέρια των Ρωμαίων.

Πραγματικά οι Ζηλωτές έγραψαν αληθινό έπος με τον ηρωισμό τους και οι τελευταίοι που απέμειναν προτίμησαν να αυτοκτονήσουν παρά να παραδοθούν.

Η κατάπνιξη της επανάστασης των Ζηλωτών είχε τραγικές συνέπειες για τον εβραϊκό λαό. Εκτός από τις βαρύτατες ανθρώπινες απώλειες και τις ανυπολόγιστες, με τα μέτρα της εποχής, υλικές ζημιές, εξαρθρώθηκε από τη βάση ως την κορυφή η κοινωνική του συγκρότηση. Το Μεγάλο Συνέδριο, που μαζύ με τη θρησκευτικήν εξουσία είχε και πολιτικές δικαιοδοσίες, καταργήθηκε. Καταργήθηκε επίσης το σύστημα των επιτρόπων και η χώρα έπαψε να υπάγεται στον ανθύπατο της Συρίας. Στο εξής τη διοικούσε απ’ ευθείας ο Καίσαρας με στρατιωτικούς διοικητές της τάξης των συγκλητικών. Η βιβλιοθήκη του Ναού70 καταστράφηκε καθώς και πολλοί από τους θησαυρούς που υπήρχαν σ’ αυτόν.

Όλοι οι ηγέτες των Ζηλωτών και το μεγαλύτερο μέρος των οπαδών τους σκοτώθηκαν στις μάχες και στην πολιορκία. Προηγούμενα όμως πρόλαβαν και εξόντωσαν το σύνολο σχεδόν των πλουσίων που είχαν μείνει στα Ιεροσόλυμα, με αποτέλεσμα να εξαφανιστεί το κόμμα των Σαδδουκαίων. Οι Ρωμαίοι κατέστρεψαν επίσης τα κοινόβια των Εσσαίων και εξόντωσαν όλους όσους είχαν μείνει σ’ αυτά71. Το μεγαλύτερο μέρος των Εσσαίων πριν φτάσουν οι Ρωμαίοι είχε πάει στα Ιεροσόλυμα και συμμερίστηκε την τύχη των άλλων μαχητών. Ετσι από τις τέσσερες παλιές παρατάξεις απόμειναν μονάχα οι Φαρισαίοι, που ανέλαβαν την καθοδήγηση του εβραϊκού λαού. Οι  εβραϊκές παροικίες  σε  ορισμένες γειτονικές πόλεις,  όπως η Δαμασκός  και η Αλεξάνδρεια είχαν επίσης  μεγάλες απώλειες. Τότε έκλεισε (και αργότερα καταστράφηκε) ο παράλληλος Ναός, που είχε  ιδρύσει ο αρχιερέας Ονίας στην Λεοντόπολη της Αιγύπτου.

Καθοριστικής σημασίας ήταν οι συνέπειες του πολέμου και στον πνευματικό τομέα. Οι ιδέες των Σαδδουκαίων έπαψαν να έχουν οποιαδήποτε απήχηση. Κι όχι μόνο αυτό. Πολλοί Εβραίοι, βλέποντας πως ο θεός τους, ο Ιεχωβάς, δε στάθηκε ικανός να υπερασπίσει τα Ιεροσόλυμα και το Ναό του, έπαψαν να τον αποδέχονται ως υπέρτατο και παντοδύναμο θεό και πίστεψαν πως είναι μεν ο ποιητής του κόσμου αλλά ταυτόχρονα είναι ένας υποδεέστερος και κακόβουλος θεός, υπεύθυνος για όλα τα κακά που δυναστεύουν τον άνθρωπο72, όπως δίδασκαν οι γνωστικοί. Η προσχώρηση Εβραίων στο γνωστικισμό ήταν μία μόνο περίπτωση αποστασίας από το Νόμο. Μια άλλη ήταν οι πιστοι του Ιησού του Ναζωραίου, που ισχυρίζονταν ότι αυτός ήταν ο αναμενόμενος Χριστός. Και άλλες όμως αιρετικές ομάδες αφθονούσαν στην ύπαιθρο και τις πόλεις της Παλαιστίνης. Κυριώτερη λοιπόν φροντίδα των Φαρισαίων, ήταν η διαφύλαξη της καθαρότητας του Νόμου και της ιουδαϊκής θρησκείας και με αυτόν τον τρόπο η διατήρηση της ενότητας των Εβραίων, τόσο στην Παλαιστίνη όσο και στη Διασπορά73.

Το μικρό συνέδριο της Ιάμνειας, που ίδρυσε ο ραβίνος Ιωάννης μπεν Ζακάι, στερημένο από κάθε πολιτική δικαιοδοσία, έριξε το βάρος του στην αυστηρή  τήρηση του μωσαϊκού Νόμου, ως βασικού συνεκτικού στοιχείου των Εβραίων. Ουσιαστικά λειτούργησε σαν θρησκευτική ακαδημία ή σχολή. Άλλωστε πολύ γρήγορα το κέντρο βάρους των μελετητών της Γραφής μετατοπίστηκε προς βορράν, για να καταλήξει στην Τιβεριάδα της Γαλιλαίας. Εκεί  άρχισε τότε να δημιουργείται με βάση την Πεντάτευχο και τα μεταγενέστερα κανονικά, δευτεροκανονικά ή και απόκρυφα, βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης, συμπληρωμένα με άλλα, άγνωστα πια σε μας, κείμενα, καθώς και με προφορικές παραδόσεις, ο πυρήνας του μελλοντικού τεράστιου σε έκταση Ταλμούδ74.

Με την ισοπέδωση των Ιεροσολύμων και τις βαρύτατες απώλειες του απλού λαού, από τις σφαγές κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων και κατά την καταστολή, αλλά και από τον εξανδραποδισμό, που πήρε τεράστιες διαστάσεις μεγάλωσε η σημασία των χωριών και της υπαίθρου στην Παλαιστίνη, κυρίως όμως των εβραϊκών κοινοτήτων στη Διασπορά. Δεκάδες χιλιάδες Εβραίοι πουλήθηκαν στα σκλαβοπάζαρα της Αυτοκρατορίας κι αν οι πλούσιοι ή οι εύποροι μπόρεσαν αργότερα να εξαγοράσουν την ελευθερία των εξανδραποδισμένων συγγενών τους, για τους φτωχούς αυτό ήταν αδύνατο. Έτσι χιλιάδες φτωχοί Εβραίοι χάθηκαν για πάντα75.

Μετά την καταστολή της επανάστασης των Ζηλωτών, ισχυρό ρεύμα  προσφύγων ενίσχυσε τις κοινότητες της Διασποράς, στις οποίες επίσης κατέφυγαν,  μετά την με οποιονδήποτε τρόπο ανάκτηση της ελευθερίας τους, πολλοί Εβραίοι που εξανδραποδίστηκαν κατά τον πόλεμο. Από τότε φαίνεται πως εμφανίστηκαν οι συμπαγείς εβραϊκές παροικίες στη Δυτική Μεσόγειο, στις ακτές της Βόρειας Αφρικής και στην Ισπανία76.

Η Ιάμνεια και αργότερα η Τιβεριάδα, καθοδηγούσαν πνευματικά όχι μόνο τους Εβραίους της Παλαιστίνης, που μετά την καταστροφή του Ναού ήταν πια μικρό ποσοστό του συνολικού αριθμού των Εβραίων του ρωμαϊκού κράτους, αλλά και τις πολυάριθμες και πολυπληθείς κοινότητες της Διασποράς. Σ’ όλες τις εβραϊκές κοινότητες, της Παλαιστίνης και της Διασποράς, οι εύποροι, με αρχηγούς τους Φαρισαίους, πρέσβευαν τη δογματική καθαρότητα, τηρούσαν απαράβατα το μωσαϊκό νόμο και κρατούσαν απέναντι στους Ρωμαίους στάση νομιμόφρονη. Οι διανοούμενοι Εβραίοι δέχονταν τη νεοπλατωνική φιλοσοφία του Φίλωνα και αποστρεφόταν τον ελληνικό ορθό λόγο77.  Η πίστη στην προσεχή έλευση του Χριστού του Θεού, παρά την ήττα της επανάστασης των Ζηλωτών, όχι μόνον εξακολουθούσε να είναι ζωηρή ανάμεσα στον εβραϊκό λαό, αλλά είχε γίνει ακράδαντη.

Σε δύο γενιές θα ξεσπούσε στην Παλαιστίνη νέα επανάσταση κατά των Ρωμαίων με αρχηγό έναν νέο Χριστό78.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

  1. Ιωσ. Ι.Π. 2 559-560
  2. Την άνοιξη του έτους 67
  3. Ευσεβ. Εκκλ. Ιστορ. ΙΙΙ ιβ’
  4. Ιωσ. Ι.Π. 2 569κε, 3 136-137
  5. Ιωσ. Ι.Π. 3 341-344
  6. Ιωσ. Ι.Π. 3 355, 4 325
  7. Ο Βεσπασιανός, παράλληλα με τη διεύθυνση της εκστρατειας κατά της Ιουδαίας, βρισκοταν σε συνεχή επαφή με τους διοικητές άλλων λεγεώνων και με πολιτικους της Ρώμης αντίθετους προς το Νέρωνα αλλά και προς την Σύγκλητο. Όταν αυτοκτόνησε ο Νέρων έστειλε στη Ρώμη το γιο του Τίτο για να πάρει εντολές από τον διάδοχό του Γάλβα, όταν όμως ο Τίτος έφτασε εκεί ο Γάλβας είχε δολοφονηθεί και ο εφήμερος αντικαταστάτης του Οθων δε βρισκόταν στην πρωτεύουσα. Ο Τίτος γύρισε στην Ιουδαία και προς στιγμήν πατέρας και γιος σκέφτηκαν να εγκαταλείψουν την δευτερεύουσα γι’ αυτούς υπόθεση της Ιουδαίας και να εκστρατεύσουν κατά της Ρώμης. Τελικά μετά και τη δολοφονία του Οθωνα, ο Βεσπασιανός δέχτηκε την πρόσκληση άλλων στρατιωτικών ηγετών και, αφήνοντας τον Τίτο να συνεχίσει την εκστρατεία, πήγε μέσω Αλεξανδρείας στη Ρώμη για να αντιμετωπίσει ον Βιτέλιο.
  8. Ροπς σ. 473
  9. Ιωσ. Ι.Π. 4 320-337 και Τάκιτος Hist. 5 12
  10. Ντυράν Γ’ σ. 633
  11. Το έτος 68
  12. Ντυράν Γ’ σ. 636 και Αγουρ.Ιστ. σ.286
  13. Ευσ.Ε.Ι. 3 5.3 και Ροπς σ.473. Η φυγή στην Πέλλα των πρώτων Χριστιανών/Ναζωραίων δεν μαρτυρείται από σύγχρονες πηγές αλλά από τον Ευσέβιο στην Εκκλησιαστική Ιστορία του δηλαδή από πηγή του 4ου αιώνα. Δοθείσης όμως της γενικής συμπεριφοράς των Ναζωραίων και της ουδετερότητας που κρατούσαν σε ότι αφορά τα πολιτικά πράγματα, αλλά και της κατηγορίας ως αποστατών που τους απέδιδαν μεταγενεστέρως οι Ιουδαίοι, πρέπει, κατά την άποψή μου, να γίνει αποδεκτό ότι πράγματι συνέβη.
  14. Τέλη Απριλίου του 68. Σουητώνιος Νέρων 57. Αντίθετα τα λαϊκά στρώματα πένθησαν τον χαμό του Νέρωνα. Συγγραφείς εχθρικά τοποθετημένοι εναντίον του, ομολογούν ότι πολλούς μήνες μετά το θάνατό του άνθρωποι από τα φτωχότερα στρώματα του λαού, καταθέταν ταχτικά άνθη στον τάφο του.
  15. Το 69
  16. Ιωσ. Ι.Π. 5 1-19
  17. Ιωσ. Ι.Π. 5 2. Πρβλ Αποκ. ς’ 19 ..ΚΑΙ ΕΓΕΝΕΤΟ Η ΠΟΛΙΣ Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΙΣ ΤΡΙΑ ΜΕΡΗ…
  18. Ο Ιώσηπος υπερβάλλοντας ως συνήθως, τους ανεβάζει σε ένα εκατομμύριο.
  19. Ιωσ. Ι.Π. 5 446-449. Πρβλ. Αποκ. θ’ 6 .. ΚΑΙ ΕΝ ΤΑΙΣ ΗΜΕΡΑΙΣ ΕΚΕΙΝΑΙΣ ΖΗΤΗΣΟΥΣΙΝ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟΝ ΚΑΙ ΟΥ ΜΗ ΕΥΡΗΣΟΥΣΙΝ ΑΥΤΟΝ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΗΣΟΥΣΙ ΑΠΟΘΑΝΕΙΝ ΚΑΙ ΦΕΥΞΕΤΑΙ ΑΠ’ ΑΥΤΩΝ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ.
  20. Ιωσ. Ι.Π. 5 548-550
  21. Ιωσ. Ι.Π. 5 552
  22. Ιωσ. Ι.Π. 5 512-518
  23. Ροπς σ.182
  24. Ιωσ. Ι.Π. 5 429-438
  25. Ιωσ. Ι.Π. 6 193-213
  26. Ιωσ. Ι.Π. 6 260-270 Αγουρ.Ιστ. σ.287
  27. Ιωσ. Ι.Π. 6 271-311. Πρβλ Αποκ. κα’16 .. ΚΑΙ Η ΠΟΛΙΣ ΤΕΤΡΑΓΩΝΟΣ ΚΕΙΤΑΙ κλπ
  28. Ιωσ. Ι.Π. 7 147-152 Αγουρ.Ιστ. σ.287. Η τύχη των ιερών αυτών αντικειμένων ήταν πολυκύμαντη. Μετά το θρίαμβο του Τίτου τοποθετήθηκαν στο ναό της Ειρήνης, όπου έμειναν επί τριακόσια ογδόντα χρόνια. Το 455, όταν οι Βάνδαλοι κυρίευσαν τη Ρώμη, τα μετέφεραν στην Καρχηδόνα, όπου έμειναν ογδόντα περίπου χρόνια. Το 534 ο στρατηγός του Ιουστινιανού Βελισσάριος, που κατέλυσε το βασίλειο των Βανδάλων, τα μετέφερε στην Κωνσταντινούπολη, από όπου ο Ιουστινιανός τα έστειλε στα Ιεροσόλυμα. Ο Χοσρόης κυριεύοντας τα Ιεροσόλυμα τα απήγαγε στην Περσία, από όπου τα επανέφερε ο νικητής Ηράκλειος. Τελικά χάνονται τα ίχνη τους μετά την κατάληψη των Ιεροσολύμων από τους Άραβες (το 640).
  29. Ιωσ. Ι.Π. 6 1-19
  30. Ιωσ. Ι.Π. 7 323-336
  31. Ιωσ. Ι.Π. 2 428
  32. Ντυράν Γ’ σ.626
  33. R.M. Grant Gnosticism. Αναφέρεται από τον Dodds σ. 40-υποσημείωση.
  34. Ντυράν Γ’ σ.634 και 636-671
  35. Αγουρ.Ιστ. σ.330-331. Το Ταλμούδ (εβρ. Μάθηση) προήλθε από συρραφή ή συμπίλημα παλαιοτέρων ιουδαϊκών κειμένων. Είναι τεράστιο σε έκταση και με εξαιρετικά ποικίλο και πολύμορφο περιεχόμενο, ώστε να θεωρείται ότι αποτελεί πραγματική εγκυκλοπαίδεια, που καλύπτει κάθε τομέα της ανθρώπινης δραστηριότητας.

Διαιρείται στη Μισνά (εβρ. Επανάληψη) και την Γκεμαρά (εβρ. Συμπλήρωση). Η Μισνά που η συγγραφή της ολοκληρώθηκε πριν από την καταστροφή του Ναού, αποτελείται από τους Χαλακόθ (εβρ. Νόμους) και τη Χαγκαντά (εβρ. Συμπλήρωση).

Η Γκεμαρά εξ άλλου υπάρχει στην παλαιστινιακή (39 κείμενα) και στη βαβυλωνιακή (37 κείμενα) παραλλαγή και ουσιαστικά αποτελείται από σχόλια πάνω στη Μισνά. Άρχισε να συγγράφεται από τα τέλη του 2ου αιώνα στην Τιβεριάδα και παράλληλα στη Σελεύκεια του Τίγρη.

Εκτός της Μισνά, αλλά θεωρούμενα ότι ανήκουν στο Ταλμούδ, είναι τα κείμενα Τοσεφτά και Μπαραϊτόθ.

  1. Ντυράν Γ’ σ.635. Πρέπει πάντως να τονιστεί ότι όλες αυτές οι συμφορές εντοπίστηκαν κατά κύριο λόγο στα Ιεροσόλυμα και στις πόλεις και περιοχές όπου εκδηλώθηκαν επαναστατικά οι Εβραίοι, δεν αφορούσαν το σύνολο του εβραϊκού πληθυσμού στην υπόλοιπη Παλαιστίνη και τις άλλες επαρχίες ή την πρωτεύουσα του ρωμαϊκού κράτους, ούτε και όλα τα άτομα με ιουδαϊκό θρήσκευμα. Δεν υπήρξε συστηματικός αντιεβραϊκός διωγμός.
  2. Στις παροικίες αυτές απορροφήθηκαν τα κατώτερα στρώματα του καρχηδονιακού λαού και αυτό ίσως εξηγεί την προέλευση των Σεφαραδιτών Εβραίων. Αντίθετα τα πλουσιώτερα στρώματα των καρχηδονίων εκρωμαϊστηκαν σε τέτοιο βαθμό ώστε να βγεί από μέσα τους ο Σεπτίμιος Σεβήρος που έγινε Καίσαρας στη Ρώμη. (Πράγμα που, κατά τον Ντυράν, θα έκανε τα κόκκαλα του Κάτωνα του πρεσβύτερου, να τρίζουν στον τάφο τους).
  3. Αγουρ.Ιστ. σ.335
  4. Το 134 θα ξεσπάσει η μεγάλη επανάσταση με αρχηγό τον Σίμωνα Μπαρ Κοχεβά, «το άστρο του Ισραήλ», τον οποίον ο ραβίνος Ιωακειμ μπεν Ακίμπα αναγνώρισε ως τον αναμενόμενο Χριστό.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *