cebccf80ceaecebaceb1cebd cf83cf84ceb7cebd cebaceb1cebccf80cebfcf8dcebb cebfceb9 cf84ceb1cebbceb9cebccf80ceaccebd

Μετά την αποχώρηση των Αμερικανών, το καθεστώς του Αφγανιστάν κατέρρευσε μέσα σε λίγες μέρες και προχτές μπήκαν στην Καμπούλ οι Ταλιμπάν.

Κι ενώ ο πρόεδρος Ασράφ Γκάνι κατέφευγε στο Τατζικιστάν με συνοδεία ένα ελικόπτερο τιγκαρισμένο στα χαρτονομίσματα, χιλιάδες Αφγανοί προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να φύγουν από τη χώρα -είδαμε τις εικόνες με ανθρώπους να κρέμονται σαν τσαμπιά από αεροπλάνα στο αεροδρόμιο και αναφέρθηκε ότι κάποιοι που είχαν γαντζωθεί σε αεροπλάνο που απογειώθηκε έπεσαν και βρήκαν τον θάνατο, είδαμε γυναίκες να τρέχουν να αγοράσουν μπούρκα, που η τιμή της δεκαπλασιάστηκε, είδαμε τα Σινούκ να εκκενώνουν πολίτες δυτικών χωρών, ενώ ομολογώ ότι δεν έμαθα τι απέγιναν οι δέκα Αφγανοί διερμηνείς που δούλευαν επί μια δεκαετία ως διερμηνείς στο ελληνικό τμήμα της Νατοϊκής δύναμης. Οι Ταλιμπάν τούς θεωρούν προδότες και, αν τους πιάσουν, θα τους εκτελέσουν. Τους είχαμε υποσχεθεί μεταφορά και άσυλο στην Ελλάδα αλλά δεν ξέρω αν η υπόσχεση τηρήθηκε (Σχετικό ρεπορτάζ, που προκαλεί κάποια ανησυχία, αν κάποιος ξέρει ας ενημερώσει).

kabul

H επάνοδος των Ταλιμπάν στην εξουσία είναι μια παταγώδης αποτυχία της εικοσαετούς αμερικανικής ανάμιξης στη χώρα. Το τέρας που έθρεψαν οι Αμερικανοί για να αντιπαλέψουν τη σοβιετική επιρροή και επέμβαση στο Αφγανιστάν από το 1979 και μετά δεν άργησε να θεριέψει και να αυτονομηθεί.

Τα διδάγματα από το Αφγανιστάν θα τα συζητήσουμε στα σχόλια. Εγώ στο άρθρο θα λεξιλογήσω για λίγο, διότι δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι εμείς εδώ καταρχήν λεξιλογούμε, ενώ θα αναφέρω και μια περίπτωση φέικ νιουζ για να συζητήσουμε αν δικαιολογείται.

Και ξεκινάμε από τα λεξιλογικά. Λέμε «οι Ταλιμπάν» για να αναφερθούμε στο κίνημα που μόλις επέστρεψε στην εξουσία στην Καμπούλ (να θυμηθούμε ότι έλεγχαν και το μεγαλύτερο τμήμα της χώρας από το 1996 ως το 2001). Πρόκειται για ένα ισλαμικό φονταμενταλιστικό κίνημα που ιδρύθηκε το 1994 και που οι ηγέτες και τα μέλη του ανήκουν κυρίως στην εθνότητα Παστούν, που είναι η πλειοψηφούσα εθνοτική ομάδα στο Αφγανιστάν και η πολυπληθέστερη μειονότητα του Πακιστάν.

Η λέξη έχει γίνει διεθνής, Taliban, αν και στα αγγλικά βρίσκει κανείς και τον εναλλακτικό τύπο Taleban. Στα ελληνικά έχει επίσης εμφανιστεί ο εξελληνισμένος τύπος «οι ταλιμπάνοι», καμιά φορά και στον ενικό, «ο ταλιμπάνος», στο μοντέλο του «οι χουλιγκάνοι» που το είχε εισηγηθεί ή διαδώσει ο Διον. Σαββόπουλος.

Στη γλώσσα παστού, στην οποία γεννήθηκε, η λέξη taliban είναι τύπος του πληθυντικού (طالبان). Είναι πληθυντικός της λέξης talib, που σημαίνει «σπουδαστής». Οι Ταλιμπάν λοιπόν, κατά λέξη, είναι «οι σπουδαστές» και πράγματι ο αρχικός πυρήνας του κινήματος ήταν σπουδαστές ισλαμικών ιερατικών σχολών στο Πακιστάν.

Η λέξη είναι δάνειο από το αραβικό طالب (ṭālib), αλλά έχει σχηματιστεί στον πληθυντικό με τον τρόπο της γλώσσας Παστού, με την κατάληξη -an. Στα αραβικά ο τύπος طالبان (ṭālibān) είναι δυικός αριθμός, δηλ. σημαίνει «δύο σπουδαστές», ενώ ο πληθυντικός είναι  طلاب (ṭullāb). Η αραβική λέξη ταλίμπ προέρχεται από τη ρίζα t-l-b και από το ρήμα talaba (επιδιώκω, αναζητώ – ο σπουδαστής αναζητεί τη γνώση). Έχει περάσει και στα τουρκικά, όπου talebe είναι ο σπουδαστής ή ίσως ήταν, αφού ανήκει στις λέξεις που περιθωριοποιήθηκαν με τις γλωσσικές μεταρρυθμίσεις του Κεμάλ και αντικαταστάθηκε από την «αυθεντικά τουρκογενή» λέξη öğrenci. Aπό την ίδια ρίζα πρέπει να προέρχεται και το επώνυμο του καταπληκτικού Λιβανέζου κυνηγού μαύρων κύκνων, του Νασίμ Νίκολας Ταλέμπ.

Η λέξη είναι πληθυντικός λοιπόν στη γλώσσα Παστού, αλλά εμείς από Παστού δεν σκαμπάζουμε, οπότε τη χρησιμοποιούμε και για τον ενικό -και όχι μόνο εμείς αλλά και οι άλλες γλώσσες, τα αγγλικά ας πούμε, όταν αναφέρονται στον ενικό πάλι χρησιμοποιούν συνήθως τον τύπο Taliban και όχι Talib.

Ανήκει λοιπόν η λέξη Ταλιμπάν σε μια ομάδα λέξεων που μας έχει έρθει από ξένες γλώσσες που δεν τις ξέρουμε και καλά, λέξεων που έχουν εισαχθεί στη χώρα μας με βάση τον τύπο του πληθυντικού αλλά χρησιμοποιούνται σε μας και στον ενικό. Έχουμε γράψει σχετικό άρθρο από παλιά, αλλά αν βαριέστε να το διαβάσετε να σας πω ότι παρόμοια περίπτωση είναι και ο μουτζαχεντίν, που επίσης είναι πληθυντικός στα αραβικά -στον ενικό θα ήταν μουτζαχίντ. Ευτυχώς που δεν βγήκε κανένας Μπαμπινιώτης  (ή Μπαμπινιότοφ) να μας πει ότι είναι λάθος να ζητάμε από τον φούρνο «ένα πιροσκί» επειδή στα ρώσικα ο τύπος «πιροσκί» είναι πληθυντικός και ο ενικός είναι «ένα πιροζόκ»!

Λέμε λοιπόν «ο ταλιμπάν» και καλά κάνουμε (και δεν λέμε ο ταλίμπ), ενώ όπως είπα λέμε επίσης «ο ταλιμπάνος, οι ταλιμπάνοι». Και τον όρο «ταλιμπάν» δεν τον χρησιμοποιούμε μονάχα για τους αυθεντικούς Ταλιμπάν του Αφγανιστάν, αλλά και για άλλους που τους θεωρούμε φανατικούς, φονταμενταλιστές ή δογματικούς. Πολλές φορές ο όρος έχει χρησιμοποιηθεί για Χριστιανούς, ιδίως ιεράρχες. Ο τύπος Χριστιανοταλιμπάν έχει καταγραφεί στο slang.gr (αν και το λήμμα πάσχει) και βγάζει αρκετές χιλιάδες γκουγκλιές. Λέγεται επίσης για κάθε άλλο είδος φανατικών κτλ. -μέχρι και «τραπεζοταλιμπάν» έχω δει. Κάποιες φορές, και με τον εξελληνισμένο τίτλο, όπως σε άρθρο ιστολογίου με τίτλο Ελληνάρας, ο ελληνορθόδοξος ταλιμπάνος.

Κοντά σ’ αυτό να σημειώσουμε και τον όρο «ταλιμπανισμός», που σχεδόν ποτέ δεν αναφέρεται σε κάποια ιδιότητα των αυθεντικών Ταλιμπάν του Αφγανιστάν, αλλά χρησιμοποιείται ως ανώτατος βαθμός του φανατισμού ή του δογματισμού -για παράδειγμα, φετινό άρθρο της Lifo είχε τίτλο Ταλιμπανισμός απείρου κάλλους και επέκρινε κάποιους υποστηρικτές του κυβερνώντος κόμματος (εννοώ εδώ στην Ελλάδα).

taliban1Και τις προάλλες δημοσιεύτηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης η φωτογραφία που βλέπετε, που υποτίθεται ότι έδειχνε μια σκηνή πώλησης γυναικών στην Καμπούλ μετά την επικράτηση των Ταλιμπάν.

Yποτίθεται, διότι στην πραγματικότητα η φωτογραφία δεν είναι τωρινή και δεν είναι από την Καμπούλ. Προέρχεται από ένα χάπενινγκ που είχαν οργανώσει στο Λονδίνο τον Οκτώβριο του 2014 Κούρδοι ακτιβιστές, που ήθελαν να καταγγείλουν με τον τρόπο αυτό τα σκλαβοπάζαρα γυναικών που οργάνωνε τα χρόνια εκείνα το ISIS στη Συρία.

Την αποκάλυψη της μούφας την οφείλω στον φιλο δημοσιογράφο Χρήστο Κτενά, που έγραψε σχετικά στη σελίδα του στο Φέισμπουκ. Κάποιοι αντέδρασαν, λέγοντας «τι σημασία έχει που είναι ψεύτικη η φωτογραφία, αφού δεν απέχει από την πραγματικότητα;». Ο ίδιος επέμεινε ότι έχει σημασία, και έγραψε: «Ναι κατανοώ ότι τσιμπάμε όλοι (εμού πρώτου) σαν χάνοι σε ό,τι ανοησία κυκλοφορεί στο ιντερνετσσσ και κάπως έτσι εκτονωνόμαστε ψυχικά, με τις δικές μας κατάρες, thoughts and prayers, εμοτζι, καρδούλες, συμβολάκια, γραμματάκια, μέχρι την επόμενη μέρα. Μόνο που η ζοφερή πραγματικότητα θέλει εξίσου ζοφερά και πραγματικά στοιχεία για να αποδειχθεί. Και αν αυτά δεν επαρκούν για να μας ωθήσουν σε κάποια δράση, ουσιώδη και πέρα από το ψηφιακό πεδίο της σαχλαμάρας, τότε ούτε και αυτά έχουν κάποια αξία».

Ποιος έχει δίκιο; Μπορούμε κι αυτό να το σχολιάσουμε -εγώ πάντως συμφωνώ με τον Κτενά.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *