cebbceb5cebeceb9cebbcebfceb3cf8ecebdcf84ceb1cf82 cebcceb5 cf84cebfcebd ceb1cf83cf84ceb5cf81ceafcebe cf83cf84cebfcf85cf82 cebfcebbcf85

Σήμερα είναι η εθνική εορτή της Γαλλίας. Επίσης, την παραπάνω Παρασκευή αρχίζουν οι Ολυμπιακοί αγώνες, έστω και ετεροχρονισμένοι ένα χρόνο μετά, έστω και κορονιασμένοι χωρίς θεατές. Αυτά τα δύο στοιχεία κάνουν επίκαιρο το σημερινό μας άρθρο.

Όπως θα θυμούνται οι τακτικοί αναγνώστες, το ιστολόγιο έχει ξεκινήσει εδώ και καιρό να παρουσιάζει τις 24 περιπέτειες που συνδημιούργησαν ο Ρενέ Γκοσινί και ο Αλμπέρ Ουντερζό, αφού πιστεύω, έστω και με μια δόση υπερβολής, ότι οι 24 αυτοι τόμοι του Αστερίξ είναι μια από τις σημαντικότερες προσφορές της Γαλλίας στον παγκόσμιο πολιτισμό μεταπολεμικά. Η αλήθεια είναι πως ο ρυθμός της παρουσίασης έχει αραιώσει πολύ, αλλά η σημερινή συγκυρία με έκανε να φιλοτιμηθώ.

Η περιπέτεια που θα παρουσιάσω σήμερα είναι η 18η από τις 24, δηλαδή βρισκόμαστε αισίως στα 3/4 του δρόμου.

Ξεκινήσαμε τον Οκτώβριο του 2014, με μια παρουσίαση της περιπέτειας Αστερίξ στους Βρετανούς και μετά με μια γενική παρουσίαση των πρωταγωνιστών του κόμικς. Τον Δεκέμβριο είχαμε τη δεύτερη περιπέτεια, την Κατοικία των θεών, τον Φλεβάρη 2015 είδαμε τον Μάγο (ή Μάντη) ενώ στα τέλη Απριλίου παρουσίασα τον «Αστερίξ στη χώρα των Ελβετών». Τέλη Ιουνίου 2015 παρουσιάστηκε Ο αγώνας των αρχηγών, η πέμπτη περιπέτεια της σειράς. O κύκλος συνεχίστηκε στα μέσα Οκτωβρίου με τον Αστερίξ στην Κορσική και η τελευταία δημοσίευση για το 2015 ήταν την παραμονή των Χριστουγέννων με τον Αστερίξ Λεγεωνάριο. Το 2016 ξεκίνησε με την περιπέτεια Οβελίξ και σία τον Φλεβάρη, ενώ τον Απρίλιο ανέβασα το Δώρο του Καίσαρα. Ξαναπιάσαμε το νήμα τον Οκτώβριο με την Ασπίδα της Αρβέρνης. ενώ τον Δεκέμβριο ακολούθησε το Χρυσό δρεπάνι. Πρώτη περιπέτεια του 2017, τον Φλεβάρη, ήταν το Μεγάλο ταξίδι, που συμπλήρωσε την πρώτη δωδεκάδα. Στη δεύτερη δωδεκάδα μπήκαμε τον Απρίλιο, με την περιπέτεια «Ο Αστερίξ και η Κλεοπάτρα». Μετά αραίωσαν οι ρυθμοί. Τον Αύγουστο του 2017 παρουσιάστηκε η περιπέτεια «Ο Αστερίξ και οι Γότθοι» ενώ τον Δεκέμβριο είχαμε ένα εμβόλιμο άρθρο, αφού παρουσιάσαμε την καινούργια (χωρίς Γκοσινί αλλά και χωρίς Ουντερζό) περιπέτεια «Ο Αστερίξ στην Ιταλία» που είχε πρόσφατα κυκλοφορήσει στα γαλλικά. Το 2018 μία μόνο περιπέτεια παρουσιάσαμε, τον Απρίλιο, τον Αστερίξ στην Ισπανία . Μια ακόμα περιπέτεια παρουσιάσαμε τον Μάιο του 2019, τον Γύρο της Γαλατίας, ενώ τον Νοέμβριο είχαμε ένα εμβολιμο άρθρο, όπου παρουσιάσαμε μια ακόμα καινούργια περιπέτεια, της νέας περιόδου, Ο Αστερίξ και η αδρεναλίνη. Μία περιπέτεια ακόμα παρουσιάσαμε τον Μάρτιο του 2020, τον Αστερίξ Μονομάχο, ενώ έχω επίσης σκαναρισμένη, χάρη στον φίλο μας τον Χρήστο Τσατσαρώνη, την περιπέτεια Ο Αστερίξ και η χύτρα. Για τις άλλες, ελπίζω πως κάποιος θα φιλοτιμηθεί να σκανάρει τεύχη του Ψαρόπουλου που μας λείπουν (ο κατάλογος στο τέλος του άρθρου).

Θυμίζω ότι οι περιπέτειες του Αστερίξ κυκλοφόρησαν σε αυτοτελείς τόμους στα ελληνικά πρώτη φορά στα τέλη της δεκαετίας του 1970 από τις εκδόσεις Ψαρόπουλου (σε μετάφραση αρχικά του Κώστα Ταχτσή και μετά του Αργύρη Χιόνη) ενώ αργότερα κυκλοφόρησαν σε νέα μετάφραση (της Ειρήνης Μαραντέι) από τις εκδόσεις Μαμούθ, που είναι και η έκδοση που (νομίζω πως) βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο εμπόριο. Λέω «σε αυτοτελείς τόμους» διότι περιπέτειες του Αστερίξ σε συνέχειες είχαν δημοσιευτεί στα τέλη της δεκαετίας του 1960 στο περιοδικό «Αστερίξ».

covΤη σημερινή περιπέτεια την ανέβασα εδώ απ’ όπου μπορείτε να τη διαβάσετε ονλάιν ή να την κατεβάσετε.

Ο Αστερίξ στους Ολυμπιακούς αγώνες χρονολογικά είναι η 12η περιπέτεια από τις 24 της σειράς. Δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στο περιοδικό Pilote από τον Φεβρουάριο έως τον Ιούλιο του 1968 και αμέσως μετά εκδόθηκε σε βιβλίο -θυμηθείτε ότι το 1968 ήταν ολυμπιακή χρονιά, είχαμε τους αγώνες του Μεξικού. Ο γαλλικός τίτλος είναι Astérix aux jeux olympiques. Στην έκδοση του Ψαρόπουλου, όπως βλέπετε, ο τίτλος είναι κάπως διαφορετικός: Ο Αστερίξ Ολυμπιονίκης.

Η σημερινή περιπέτεια έχει βεβαίως ελληνικό ενδιαφέρον αφού εκτυλίσσεται κατά το μεγαλύτερο μέρος της στην Ελλάδα, πράγμα που δίνει την ευκαιρία στους Γκοσινί και Ουντερζό για πολλά «τουριστικά» αστεία και λογοπαίγνια. Επίσης, είναι από τις λίγες περιπέτειες του Αστερίξ που έχουν κυκλοφορήσει και στα αρχαία ελληνικά (αλλά και στα κρητικά). Σκέφτηκα προς στιγμή να συμπεριλάβω στην παρουσίαση και αυτές τις γλωσσικές ποικιλίες, αλλά τελικά ήταν δύσκολο να τιθασεύσω το υλικό -ίσως στους επόμενους αγώνες το επιχειρήσω μόνο για αυτές.

Ένας λεγεωνάριος του ρωμαϊκού στρατοπέδου που γειτονεύει με το γαλατικό χωριό έχει επιλεγεί να πάρει μέρος στους Ολυμπιακούς αγώνες και προπονείται στο δάσος. Εκεί συναντάει τον Οβελίξ και τον Αστερίξ. Παραβγαίνουν και ο Οβελίξ τον νικάει σε όλα (και τον δέρνει). Ο εκατόνταρχος παραπονιέται στον Μοναρχίξ και τον παρακαλεί να μην αποθαρρύνουν τον αθλητή του, αλλά το διάβημα φέρνει το αντίθετο αποτέλεσμα: οι Γαλάτες αποφασίζουν ότι θα πάρουν και αυτοί μέρος στους Αγώνες, με τον Αστερίξ και τον Οβελίξ, αφού (όπως είπε ο Καίσαρας) είναι Ρωμαίοι.

Έτσι, το μισό χωριό ξεκινάει για την Αθήνα, μαζί με τα απαραίτητα για μια υγιεινή διατροφή αγριογούρουνα. Κάνουν λίγο τουρισμό και μετά πηγαίνουν στην Ολυμπία. Φτάνοντας εκεί, αντι να προπονιούνται, το ρίχνουν στο φαγοπότι, σίγουροι ότι το μαγικό φίλτρο θα τους δώσει τη νίκη. Όμως η ελλανόδικος επιτροπή τούς πληροφορεί ότι η χρήση ουσιών που ενισχύουν την απόδοση απαγορεύεται αυστηρά -έτσι αποφασίζουν να πάρει μέρος μόνο ο Αστερίξ, στον δρόμο.

Οι Έλληνες αθλητές επικρατούν σε όλα τα αγωνίσματα, οπότε οι διοργανωτές αποφασίζουν, για το καλό του τουρισμού, να κάνουν κι ένα ειδικό αγώνισμα μόνο για Ρωμαίους, ώστε να μη φύγουν οι ξένοι με άδεια χέρια. Ο Αστερίξ και ο Πανοραμίξ παγιδεύουν τους Ρωμαίους με ένα καζάνι γεμάτο μαγικό φίλτρο: οι Ρωμαίοι αθλητές το πίνουν και φυσικά κόβουν όλοι μαζί το νήμα στον αγώνα δρόμου, αλλά ο Πανοραμίξ είχε ρίξει χρώμα μέσα οπότε όλοι ακυρώνονται. Έτσι, το στεφάνι το παίρνει ο Αστερίξ -αλλά, μεγαλόψυχος, το χαρίζει στον λεγεωνάριο του γειτονικού στρατοπέδου.

Ο Γκοσινί κι ο Ουντερζό δεν άντεξαν στον πειρασμό και έβαλαν τα πορτρέτα τους με ελληνικές επιγραφές, ΓΟΣΚΙΝΝΥ και ΥΔΕΡΖΟ, στην είσοδο του σταδίου της Ολυμπίας.

gos2

Αλληλοχαρακτηρίζονται, Τύραννος και Δεσπότης! (Προσέξτε με πόση χαρά ο δεύτερος υπεύθυνος διαπιστώνει την παρακμή της Ρώμης).

terrainΜια από τις κλασικές ατάκες της περιπέτειας, που έγινε παροιμιώδης στη φοιτητική μου παρέα για πολλά χρόνια, είναι οι δικαιολογίες των Γαλατών όταν ο Αστερίξ χάνει στον αγώνα δρόμου (τόσο στο κανονικό αγώνισμα, όσο και στο έκτακτο «μόνο για Ρωμαίους»).

–Ναι! Ο στίβος ήταν πολύ βαρύς!
–Και τ’ αγριογούρουνα φάγαν φαΐ για τα γουρούνια

μεταφράζει ο Χιόνης, ενώ η Μαραντέι:

— Και τ’ αγριογούρουνα έφαγαν κάτι αηδίες.

Cochonnerie, κατά λέξη «γουρουνιά», σημαίνει βρομιά ή πράγμα κακής ποιότητας ή και κακή συμπεριφορά.

Στην παρέα μου θυμάμαι ότι η παροιμιώδης φράση ήταν «Ήταν βαρύς ο στίβος. Και τα αγριογούρουνα έφαγαν βρομιές».

Ο λεγεωνάριος του γειτονικού στρατοπέδου λέγεται Cornedurus, δηλαδή corne d’urus, δηλαδή κέρατο ούρου, όπου ούρος είναι ένα άγριο βοοειδές που υπήρχε στην εποχή των Γαλατών αλλά εξέλιπε τον 17ο αιώνα. Ο Μπρασένς είχε γράψει τραγούδι Corne d’aurochs, όπως είναι το άλλο του όνομα. Ο Χιόνης τον αποδίδει Μποντυλάινους, ενώ η Μαραντέι τον λέει Μούσκουλους, που το βρίσκω λίγο καλύτερο.

calvadosΌσο για τους Έλληνες, τα ονόματά τους τελειώνουν σε -os και σε -as. Ο ξεναγός που προσφέρεται να βοηθήσει τους Γαλάτες και να τους γνωρίσει την Αθήνα, λέγεται Mixomatos, που είναι το όνομα της ασθένειας μυξωμάτωση, ενώ έχει μια ατελείωτη σειρά από ξαδέρφια απολύτου εμπιστοσύνης, όπως τον Calvados (νομός της Νορμανδίας και όνομα οινοπνευματώδους), τον Plexiglas, και τον Scarfas (βλ. Scarface).

Ο Καλβαντός αλλάζει τα σεστέρσια των Γαλατών σε οβολούς, δραχμές και μνες. Ο Χιόνης τον αποδίδει Αεριτζίδη ενώ η Μαραντέι τον λέει Σαραφίδη. Καλά και τα δύο.

Στην τελετή έναρξης των αγώνων, εκεί που ο εκφωνητής αναγγέλλει τους αθλητές που παρελαύνουν από κάθε περιοχή της Ελλάδας, ο Γκοσινί αφήνεται σε μια ομοβροντία από λογοπαίγνια, τα περισσότερα αμετάφραστα.

defile

Πρώτοι μπαίνουν στο στάδιο οι αθλητές από τις Θερμοπύλες -le défilé des Thermopyles, όπου η λέξη défilé σημαίνει αφενός «παρέλαση» αλλά αφ’ ετέρου «στενό πέρασμα»! Ακολουθούν οι αθλητές από τη Σαμοθράκη, σίγουροι για τη νίκη τους (υπαινιγμός για τη Νίκη της Σαμοθράκης) και μετά οι αθλητές από τη Μήλο: ceux de Milo sont venus aussi, όπου το venus είναι η μετοχή του venir (έρχομαι) είναι όμως και η Αφροδίτη (Venus de Milo)! Πώς να το μεταφράσεις αυτό; Ο Χιόνης βάζει τον εκφωνητή να λέει: … και η Αφροδίτη, συγγνώμη, η αντιπροσωπεία της Μήλου. Η Μαραντέι παραιτείται και μεταφράζει κατά λέξη: αλλά κι από τη Μήλο έχουν έρθει.

Λογοπαιγνίων συνέχεια στο δεύτερο καρέ: Αυτοί από τα Κύθηρα μόλις αποβιβάστηκαν -υπαινιγμός στον διάσημο γαλλικό πίνακα Embarquement pour Cythère. Από τον Μαραθώνα έρχονται τρέχοντας, ενώ οι Μακεδόνες είναι πολύ ανακατεμένοι (θυμίζω ότι η φρουτοσαλάτα ή τα ανάμικτα λαχανικά λέγονται στα γαλλικά macédoine des fruits / des legumes, σύμφωνα με πολλούς επειδή η Μακεδονία ήταν ένα μωσαϊκό από λαούς, αν και πιθανότερο φαίνεται η ονομασία της σαλάτας να προήλθε από το μακεδονήσι, τον μαϊντανό). Και οι Σπαρτιάτες βαδίζουν ξυπόλητοι, αλλά κι εδώ υπάρχει λογοπαίγνιο διότι spartiate είναι ένα είδος σανδάλια. Δεν χώρεσε, στο αποκάτω καρέ, η αντιπροσωπεία της Ρόδου, που είναι μονομελής. Ένας, αλλά ο Κολοσσός!

Ο Χιόνης έφτιαξε δικά του λογοπαίγνια αντικαθιστώντας τους Μακεδόνες και τους Κυθήριους: οι Ελευσίνιοι, όπως πάντα μυστηριώδεις, οι Κορίνθιοι μασώντας σταφίδες…. Το βρίσκω έξυπνη λύση.

Σε ένα σημείο όπου ο Μοναρχίξ παινεύεται στους Ρωμαίους ότι θα νικήσουν οι Γαλάτες (πριν μάθει ότι απαγορεύεται η χρήση μαγικού ζωμού) αντιστρέφει το ρητό του βαρόνου ντε Κουμπερτέν:

– Nous ne vous empêchons pas de participer… Cela dit, nous, on va gagner… C’est l’essentiel, [Δεν σας εμποδίζουμε να συμμετάσχετε… Βεβαίως, εμείς θα νικήσουμε. Αυτό έχει σημασία], ενώ ο Κουμπερτέν είχε πει «l’essentiel n’est pas de gagner mais de participer» (Σημασία δεν έχει η νίκη αλλά η συμμετοχή).

Περιέργως το λογοπαίγνιο ξέφυγε κι απ’ τους δυο μεταφραστές, που αποδίδουν την τελευταία φράση «Πώς να το κάνουμε» ή κάπως έτσι.

syrt2Φυσικά, οι Γαλάτες ξεναγούνται και στα κουτούκια της Πλάκας, όπου μυούνται στους ελληνικούς χορούς όπου διακρίνεται ο γέρος, ο Agecanonix (Παλαιοντολογίξ στην παλιά μετάφραση, Μαθουσαλίξ στην καινούργια).

Χορεύουν βέβαια τον χορό που είχε γίνει δημοφιλής από τον Ζορμπά του Κακογιάννη. Και στο μεθεπόμενο καρέ ο Μαθουσαλίξ μεθυσμένος δηλώνει ότι αισθάνεται 10 χρόνια νεότερος, οπότε ο Αστερίξ τον προσγειώνει: Είσαι λοιπόν 83 χρονών κι έπρεπε να κάνεις νάνι!

Ενώ υπάρχουν κι άλλα λογοπαίγνια, μου αρέσει πολύ μια σκηνή που μεταφράζεται εύκολα αφού δεν έχει λογοπαίγνια, και που τη βρίσκω εξαιρετικά πετυχημένη.

Στην αρχή της ιστορίας, ο Mαθουσαλίξ ειδοποιεί τους άλλους Γαλάτες ότι ενώ μάζευε μανιτάρια άκουσε τους Ρωμαίους να βγάζουν ιαχές χαράς από το στρατόπεδο.

— Πολύ παράξενο αυτό, λέει ο Μοναρχίξ. Τι θα κάνουμε; Και ο Οβελίξ απαντάει:

manitaria

Eξαγριωμένος ο Μοναρχίξ τον επιπλήττει -όχι όμως επειδή έχει το μυαλό του στο φαγητό αντί για τη ρωμαϊκή απειλή, αλλά επειδή… τα μανιτάρια πρέπει να γίνουν ομελέτα!

Κι όταν μένουν, παρακάτω, μόνοι τους οι δυο εχέφρονες, ο Αστερίξ και ο Πανοραμίξ, στην ερώτηση «Και τι θα κάνουμε» του Αστερίξ, ο Πανοραμίξ αποφαίνεται: Τηγάνισμα χρειάζεται. Τα τηγανητά μανιτάρια διατηρούν όλη τη γεύση τους!

Παραλείπω πολλά ωραία ευρήματα της περιπέτειας. Ίσως στους επόμενους Ολυμπιακούς αγώνες να τα παρουσιάσω, αν αξιωθώ και βάλω την κρητική ή την αρχαιοελληνική μετάφραση.

Θα κλείσω με άλλη μια αστεία σκηνή, προς το τέλος. Ο Αστερίξ κι ο Πανοραμίξ παγιδεύουν τους Ρωμαίους μιλώντας δυνατά για το καζάνι με το μαγικό φίλτρο, που βρίσκεται σε μια καλύβα που δεν κλείνει καλά η πόρτα της και κανείς δεν τη φυλάει τη νύχτα, ενώ ο Οβελίξ δεν καταλαβαίνει τι τρέχει.

fio

Όπως βλέπετε, οι σελίδες είναι στραβοσκαναρισμένες. Οπότε, αν θέλετε οι επόμενες περιπέτειες που απομένουν να είναι καλύτερα σκαναρισμένες, στείλτε μου εσείς (αν έχετε) κάποια περιπέτεια από τις παρακάτω, πάντα στις παλιές εκδόσεις Ψαρόπουλου:

* Ο Γαλάτης Αστερίξ

* Η διχόνοια

* Αστερίξ και Νορμανδοί

* Οι δάφνες του Καίσαρα

* Αστερίξ και οι Βέλγοι

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *