cebaceb5ceafcebcceb5cebdceb1 cf84cebfcf85 ceb5ceb9cebacebfcf83ceb9ceadcebdceb1 19 ceadcebdceb1 ceb1cf80ceb5ceb9cebbceb7cf84ceb9

Καθώς διανύουμε τη χρονιά που σημαδεύει τη 200ή επέτειο του ξεσηκωμού του Εικοσιένα, σκέφτηκα να καθιερώσω μια νέα στήλη στο ιστολόγιο, που κανονικά θα τη δημοσιεύω κάθε δεύτερη Τρίτη, εναλλάξ δηλαδή με το βιβλίο του πατέρα μου, και που θα παρουσιάζει κείμενα της εποχής του 1821. Δεν αποκλείεται να διατηρήσω τις δημοσιεύσεις ως το τέλος της χρονιάς, αν βέβαια υπάρχει ως τότε αρκετό υλικό από μεριάς μου και αρκετό ενδιαφέρον από δικής σας πλευράς. Θα δώσω προτεραιότητα σε κείμενα που δεν είναι διαθέσιμα στο Διαδίκτυο.

Από την προηγούμενή μου τριβή με κείμενα της εποχής, που βέβαια ήταν πολύ έντονη όσο συγκέντρωνα υλικό για το βιβλίο μου Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων, έχω υπόψη μου κάμποσα τέτοια κείμενα, αλλά όποιος έχει υπόψη του κείμενο που το θεωρεί αξιόλογο προς δημοσίευση μπορεί να μου το στείλει στο γνωστό μέιλ, sarantπαπάκιpt.lu.

Το σημερινό άρθρο είναι το δέκατο ένατο της σειράς – το προηγούμενο βρίσκεται εδώ.

ioannis raggos 1866 011Θα δούμε σήμερα ένα απειλητικό (και υβριστικό) γράμμα, που το στέλνει ένας από τους δευτεραγωνιστές της Επανάστασης, ο στρατηγός Γιαννάκης Ράγκος, στον τουρκαλβανό Νούρκα Σέβρανη, φρούραρχο της Άρτας, τον Αύγουστο του 1824.

Ο Ράγκος (1790-1870), αρματολός και γιος αρματολού, ήταν από τους εξέχοντες οπλαρχηγούς της Ρούμελης. Επειδή διεκδικούσε από τον Καραϊσκάκη το αρματολίκι των Αγράφων, προσχώρησε στον κύκλο του Μαυροκορδάτου και μάλιστα συμμετείχε στην καταδίωξη του Καραϊσκάκη τον καιρό που ο τελευταίος είχε πέσει σε δυσμένεια και εθεωρείτο (βάσιμα ή αβάσιμα) «τουρκολάτρης».

Το γράμμα που θα δούμε σήμερα είναι απάντηση σε προηγούμενο γράμμα του Νούρκα Σέβρανη, που δεν ξέρω αν έχει διασωθεί (δεν έχω πρόχειρο, δυστυχώς, το Αρχείο του Γιαννάκη Ράγκου, που έχει εκδοθεί) αλλά που υποθέτω ότι θα ζητούσε από τον Ράγκο να προσκυνήσει, ίσως σε ύφος αλαζονικό. Πάντως ο Ράγκος εξοργίστηκε από το ύφος του Σέβρανη και του απαντάει ανάλογα. Οι δυο άντρες πρέπει να γνωρίζονταν από παλιότερα, πριν από την επανάσταση.

Το γράμμα του Ράγκου βρίσκεται στο Αρχείο Μαυροκορδάτου, στον 4ο τόμο. Ο Ράγκος, που είχε πυκνή αλληλογραφία με τον Μαυροκορδάτο, σε επιστολή του σταλμένη την ίδια μέρα τον ενημερώνει για την επιστολή του Σέβρανη: «Λάβε και το γράμμα του Κερατονούρκα, οπού μου έστειλε, θεώρησε και την κόπιαν του γράμματος οπού του αποκρίθηκα».

Ο Ράγκος λοιπόν γράφει τα εξής:

Από τον γενναιότατον και ελεύθερον στρατηγόν Γιαννάκην Ράγκον εις λόγου σου Νούρκα Σέβρανη.

Έλαβα το βρώμιον γράμμα σου και είδα τες ξηρές φαντασίες σου και βρωμερά σου λόγια, όμως εσύ φυσικά μουρδάρης με μουρδαρόπιστη αναθρεμμένος, τέτοια μουρδάρικα λόγια εβγάνεις από το στόμα σου, τα οποία πρέπει να τα ακολουθείς και να τα κρατείς διά λογαριασμόν σου και διά εκείνους οπού σε ακολουθούν, και όχι να τα γράφεις εις το ελεύθερον μέρος και εις εκείνους οπού δεν έχεις χάζι.

Εμένα η Υπερτάτη Διοίκησις και ο υψηλότατος κύριος Μαυροκορδάτος με έχουν διορισμένον αρχηγόν εις ετούτην την εκστρατείαν με τους εδώ ευρισκομένους στρατηγούς, υποστρατηγούς, χιλιάρχους και αρχηγούς των αρμάτων, και πολεμώ με τον σουλτάνον τον βασιλέα σας και όχι με εσένα, οπού σε έχομεν μαθημένον να σε εξαγοράζομεν ωσάν το γαϊδούρι, καθώς πρόπερσι και ινσιαλάχ σε ολίγας ημέρας θα μεταπιασθείς ζωντανός ωσάν γαϊδούρι, όμως οι Έλληνες τώρα αν μετά σε βάλουν στο χέρι γρόσια δεν θέλουν, παρά θα σε γδάρουν με το στορνάρι, διότι γρόσια έχει η Υπερτάτη Διοίκησις διά τους Έλληνας, και παίρνουν και δεν έχουν χρείαν από τα βρωμόγροσα και εδικές σας καλπουζανιές.

Δεν στοχάζεσαι χαντακωμένε πού είναι κλεισμένος ο αφέντης σου από τους ανδρείους Έλληνας;

Δεν έμαθες τον Ρούμελη τι χαλασμόν έπαθε και τι καταδρομές από τους ήρωας στρατηγούς της Ανατολικής Ελλάδος και από τους ανδρείους Έλληνας;

Δεν έμαθες τον Καπετάν πασιά, οπού τον εφωτόκαυσαν οι ήρωες Σπετζιώτες και Υδριώτες προχθές εις την Σάμον;

Δεν ήκουσες τον χαλασμόν του Ισμαήλ πασιά Πλιάσα και του Μπανούση χωριανού σου, οπού άφησαν τα βρωμερά των κόκαλα επάνω εις εκείνο το άγιον νησί εις τά Ψαρά.

Δεν ήκουσες τον παντελή αφανισμόν του Μέτου Μουσταφά, οπού έπαθε προχθές εις το Μαυρίλου;

Ω κακορίζικε και κακομοιριασμένε, δεν φοβείται η ηρωική ψυχή των Ελλήνων από τα γράμματά σας, ούτε από τα ασιατικά κινήματά σας. Ημείς σας εκαύσαμεν όλα τα χωριά σας, τόσον εις τα ψηλώματα, όσον και εις τον κάμπον και εις τα πέριξ της Άρ­τας καθώς το είδες, οπού ο καπνός σού έβγαλε τα μάτια· μάλιστα εις αυτό το τενταρούκι είμεθα τώρα να έλθωμεν να σε κατακαύσωμεν αυτού μέσα οπού είσαι κλεισμένος, ωσάν το γουρούνι εις το κομάσι. Ο αληθής θεός των Ελλήνων αποφάσισε να εξαλείψει από το πρόσωπον της γης εσάς την βρωμεράν γενεάν και εκείνους οπού σας ακολουθούν από τα τυραννικά και βάρβαρα και βρώμια φερσίματά σας. Όχι άλλο.

Τη 21 Αυγούστου 1824

(Διεύθυνσις): Προς τον αδικητήν Νούρκα Σέβρανην οπού κατατυραννεί εις Άρταν.

Καταρχάς, ορισμένα λεξιλογικά.

* εις εκείνους οπού δεν έχεις χάζι: το χάζι στα τουρκικά (έχουμε γράψει) είναι η ευχαρίστηση. Οπότε καταλαβαίνω ότι ο Ράγκος λέει στον Νούρκα «τέτοια πράγματα να λες μόνο στα τσιράκια σου, όχι σε ανθρώπους που δεν έχουν σκοπό να σε ευχαριστήσουν».

* μουρδάρης: η σημερινή λέξη «μουρντάρης» αλλά με την παλιά, τουρκική σημασία (μιαρός, ακάθαρτος) χωρίς σεξουαλική απόχρωση.

* θα μεταπιασθείς: θα πιαστείς ξανά. Και σε άλλο σημείο ο Ράγκος χρησιμοποιεί το «μετά» ως παράλληλο τύπο του «ματα-» δηλ. πάλι.

* τενταρούκι: προμήθειες, πρόνοια. Εδώ με τη σημασία: ετοιμαζόμαστε να κάνουμε κάτι.

* κομάσι, κουμάσι: ορνιθώνας αλλά και σπιτάκι για σκύλο ή γουρούνι ή άλλο κατοικίδιο. Έχουμε άρθρο.

Ο Ράγκος γράφει το απειλητικό-υβριστικό γράμμα του προς τον στρατιωτικό διοικητή της Άρτας ενώ έχει ξεκινήσει την εκστρατεία κατά της Άρτας, μια τελικά αποτυχημένη προσπάθεια που ήταν έμπνευση του Μαυροκορδάτου, και που πολλοί μελετητές τη θεωρούν προσχηματική ενέργεια που απέβλεπε στην πραγματικότητα στο να χτυπηθεί ο Καραϊσκάκης. Σε κάθε περίπτωση οι ελληνικές δυνάμεις κυρίως λεηλατούσαν ελληνικά χωριά στα προσκυνημένα αρματολίκια, όπως λέει και ο Ράγκος στο γράμμα του («σας εκαύσαμεν όλα τα χωριά σας»).

Στο γράμμα του Ράγκου βλέπουμε κάτι που συνήθιζαν οι οπλαρχηγοί μας όταν απευθύνονταν στον εχθρό: να διογκώνουν τις επιτυχίες των Ελλήνων για να καταπτοήσουν τον αντίπαλο -αλλά αυτό, βέβαια, ήταν πιο αποτελεσματική τακτική όταν ο εχθρός ήταν πολιορκημένος (έχουμε δει ένα παράδειγμα από τον Κολοκοτρώνη) και δεν είχε δική του ενημέρωση.

Ασυνήθιστη αντιθέτως είναι η χρήση βαριών εκφράσεων σε αλληλογραφία μεταξύ στρατιωτικών ηγετών. Ξέρουμε βέβαια ότι σε προφορικές αψιμαχίες, είτε σε πολιορκίες είτε πριν από μάχες, οι απλοί πολεμιστές δεν τσιγκουνεύονταν τις βρισιές, αλλά γενικά οι καπεταναίοι ήταν πιο συγκρατημένοι στη γραπτή τους επικοινωνία με τον εχθρό. Ίσως το γράμμα του Ράγκου να πλειοδοτεί σε αθυροστομία για επίδειξη. Πάντως, ο Μαυροκορδάτος δεν εκτίμησε τον ζήλο του. Σε επόμενη επιστολή του, λίγες μέρες αργότερα, γράφει στον Πραΐδη: «Η ανταπόκρισις του Ράγκου και Νούρκα δεν είναι ανάγκη να βαλθεί εις την εφημερίδα [τα Ελληνικά Χρονικά], επειδή εκατήντησε βρωμερά».

Όταν ο Ράγκος λέει στον Νούρκα «σε έχομεν μαθημένον να σε εξαγοράζομεν ωσάν το γαϊδούρι, καθώς πρόπερσι» ίσως εννοεί την πολιορκία του Βραχωριού, όπου ο Νούρκας Σέβρανης διέφυγε μεν από την πολιορκούμενη πόλη, όμως πιάστηκε αιχμάλωτος λίγο αργότερα και απελευθερώθηκε με συμφωνία.

Ο Γιαννάκης Ράγκος στα επόμενα χρόνια σταδιοδρόμησε ως στρατιωτικός και πολιτικός και πέθανε σε προχωρημένη ηλικία για τα μέτρα της εποχής, το 1870. Ο άλλος πρωταγωνιστής, ο Νούρκας Σέβρανης, σκοτώθηκε σε μάχη στο Τρίκερι τον Νοέμβριο του 1827.

 

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *