cebaceb1ceafcf84ceb7 cebccf85cebbcf89cebdceac cf84cebf ceb4ceb9cebaceb1ceafcf89cebcceb1 cf83cf84ceb7cebd cf84cf81cebfcf86ceae

RIGHT TO FOOD

[Το άρθρο είναι η εισήγηση της Καίτης Μυλωνά στη διαδραστική τηλεδιάσκεψη που διοργάνωσαν οι ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ στις 14.10.2021]

Το Δικαίωμα στην Τροφή | Καίτη Μυλωνά – Κτηνίατρος, Μέλος των ΦτΦ | mylonakaiti@gmail.com www.farmanews.gr

Δύο σημαντικές τάσεις έχουν αρχίσει να κυριαρχούν στη ζωή του πλανήτη: η σταθερή καταστροφή του φυσικού μας κόσμου και η σταθερή αύξηση των ανισοτήτων.

Και οι δύο είναι εξίσου επικίνδυνες: η κλιματική και περιβαλλοντική κρίση – οικολογική μας οδηγεί στα όρια της εξαφάνισης του πλανήτη μας με ρυθμούς που μέχρι τώρα δεν είχαμε ξαναδεί. Οι ανισότητες – κοινωνικοοικονομική  κρίση αποσταθεροποιούν την πολιτική ζωή σε διάφορες χώρες στη γη. Αυτές οι τάσεις συνδέονται μεταξύ τους με διαφόρους τρόπους.

Οι δύο αυτές κρίσεις (η οικονομική και η κλιματική) συμβαίνουν μαζί και έχουν συντελεστεί από ανθρωπογενείς παρεμβάσεις. Επομένως απαιτούνται ανθρωπογενείς παρεμβάσεις για την ανάσχεση αυτής της κατάστασης. Με πολιτικές αποφάσεις οδηγηθήκαμε σε αυτό που συμβαίνει, άρα πολιτική βούληση χρειάζεται για να αντιστραφεί η κατάσταση.

Η ΕΕ ολοένα και περισσότερο απομακρύνεται από τις ανάγκες και τις προσδοκίες των πολιτών της. Οι κυρίαρχες δυνάμεις του πλανήτη (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα και η ΕΕ) ενδιαφέρονται μόνο για τα συμφέροντα μιας φούχτας ανθρώπων/εταιρειών.

Η Πράσινη Νέα Συμφωνία για την Ευρώπη είναι η πρώτη προσπάθεια να δοθεί μια πολιτική απάντηση στο ζήτημα της κλιματικής αλλαγής στις διαστάσεις που αυτό έχει. Η Πράσινη Νέα Συμφωνία για την Ευρώπη αναγνωρίζει, ότι η οποιαδήποτε απάντηση στην κρίση του κλίματος της γης και της βιωσιμότητας του πλανήτη πρέπει οπωσδήποτε να περιλαμβάνει συμφωνία σχετικά με τη λιτότητα και  τις ανισότητες που έχουν παραλύσει τις κοινωνίες μας.

Η Στρατηγική Farm to Fork και η Στρατηγική για την απώλεια της βιοποικιλλότητας – που αποτελούν κεντρικές πολιτικές της Πράσινης Συμφωνίας είναι σε θετική κατεύθυνση, αλλά το ζητούμενο είναι αν θα εφαρμοστούν και δεν θα υποταχθούν στα συμφέροντα των πολυεθνικών εταιρειών.

 Η τροφή αποτελεί, ως γνωστόν, απαραίτητη προϋπόθεση για την επιβίωσή μας. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία του FAO (Οργανισμός του ΟΗΕ για τη Γεωργία και τα Τρόφιμα), η ζήτηση για τροφή αυξάνεται συνεχώς και θα αυξάνεται ολοένα και περισσότερο. Αναμενόταν η ζήτηση για ποιοτικά και ασφαλή προϊόντα να αυξηθεί έως και 60% μέχρι το 2020.

Από την άλλη πλευρά, όμως, το παγκόσμιο σύστημα παραγωγής των τροφίμων  εξασθενίζει όλο και περισσότερο τους αγρότες μας, την υγεία μας και το περιβάλλον που ζούμε, ενώ απέτυχε να περιορίσει την πείνα για εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Ο τρόπος παραγωγής και μεταποίησης των αγροτικών προϊόντων και τροφίμων δημιουργεί κινδύνους για την υγεία μας (καρκίνο, ενδοκρινικές διαταραχές κλπ) και για το περιβάλλον (εξάντληση των εδαφών σε θρεπτικά συστατικά, λόγω της μονοκαλλιέργειας και της χρήσης ΓΤΟ και διαφόρων χημικών ουσιών στις καλλιέργειες και στην εκτροφή των ζώων).

Οι αθέμιτες εμπορικές πρακτικές επιδρούν αρνητικά στους αγρότες, οι οποίοι βρίσκονται στην αρχή της διατροφικής αλυσίδας και πιέζονται από τους μεταποιητές και το χονδρικό και λιανικό εμπόριο. Πιέζονται κυρίως τιμολογιακά. Το πρόβλημα είναι ευρωπαϊκό και παγκόσμιο και γι’ αυτό απαιτούνται λύσεις σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο. Μέχρι στιγμής, όσα σχήματα εθελοντικά σε κάποια κράτη μέλη προσπάθησαν να λύσουν το πρόβλημα δεν απέδωσαν.

Δικαίωμα στην τροφή σημαίνει επισιτιστική ασφάλεια και επισιτιστική κυριαρχία

Όταν μιλάμε για επισιτιστική ασφάλεια εννοούμε την δυνατότητα πρόσβασης όλων των κατοίκων της γης, ή μιας χώρας ή μια οντότητας χωρών σε επαρκή, ποιοτική και υγιεινή τροφή.

Δεν πρέπει να συγχέουμε την επισιτιστική ασφάλεια με την επισιτιστική κρίση σε κάποια περιοχή της γης και την επισιτιστική βοήθεια που αποστέλλεται.

Η κλιματική αλλαγή αποτελεί την κύρια μορφή απειλής για την επισιτιστική ασφάλεια των κατοίκων του πλανήτη μας. Στη Συμφωνία του Παρισιού για την Κλιματική Αλλαγή αναγνωρίζεται η σημασία της επισιτιστικής ασφάλειας και έχει τεθεί διεθνώς ο στόχος για «Μηδενική Πείνα» μέχρι το 2030.

Σύμφωνα με την έκθεση SOFI 2020 με τίτλο “Η κατάσταση της επισιτιστικής ασφάλειας και της διατροφής στον κόσμο το 2020, 690 εκατομμύρια άνθρωποι είναι χρόνια πεινασμένοι  παγκοσμίως και 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση σε ασφαλή και θρεπτικά τρόφιμα.

Η αντίστοιχη έκθεση για το 2021 θεωρεί ότι προκειμένου να επιτευχθεί η επισιτιστική ασφάλεια και η προσιτή υγιεινή διατροφή για όλους, είναι απαραίτητος ο μετασχηματισμός των αγροδιατροφικών συστημάτων.

Μια Έκθεση για την «επισιτιστική ανασφάλεια στην Ελλάδα των μνημονίων», που δημοσίευσε ολλανδικό ερευνητικό κέντρο στις 20.11.2018 (στο τέλος των μνημονίων) καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι πολιτικές λιτότητας που εφαρμόστηκαν στην Ελλάδα στο πλαίσιο των μνημονίων παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και συγκεκριμένα το δικαίωμα των πολιτών στη σίτιση, καταλήγει Έκθεση που δημοσιεύει σήμερα στις Βρυξέλλες το Transnational Institute (TNI), ένα ανεξάρτητο μη κερδοσκοπικό ερευνητικό κέντρο με έδρα την Ολλανδία, σε συνεργασία με την οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων FIAN International και την ελληνική οργάνωση Agroecopolis.

Η επισιτιστική κυριαρχία (food sovereignty) γεννήθηκε το 1996 από μέλη της Via Campesina στο πλαίσιο της απομυθοποίησης της επισιτιστικής ασφάλειας, η οποία ήταν η κυρίαρχη συζήτηση σε παγκόσμιο επίπεδο σχετικά με την πολιτική διανομής τροφίμων. Η επισιτιστική ασφάλεια εστιάζει στην πρόσβαση όλων σε επαρκή σίτιση, το οποίο μπορεί να επιτευχθεί με τρόφιμα από την ίδια χώρα ή από τις παγκόσμιες εισαγωγές. Στο όνομα της αποδοτικότητας και της ενίσχυσης της παραγωγικότητας, ως εκ τούτου, έχει υπηρετήσει την προώθηση του λεγόμενου “εταιρικού καθεστώτος αγροτικής παραγωγής”: της μεγάλης κλίμακας, βιομηχανικής, επιχειρηματικής γεωργίας που βασίζεται στην εξειδικευμένη παραγωγή, τη συγκέντρωση γης και το ελεύθερο εμπόριο. Η επισιτιστική ασφάλεια αδιαφορεί για την πολιτική οικονομία του εταιρικού καθεστώτος της αγροτικής παραγωγής και επομένως δε δίνει σημασία στις καταστροφικές συνέπειες που αυτή έχει, όπως την απαλλοτρίωση των μικροπαραγωγών και την παγκόσμια υποβάθμιση του περιβάλλοντος.

Η επισιτιστική/διατροφική κυριαρχία είναι το δικαίωμα των λαών σε υγιεινή και πολιτισμικά κατάλληλη τροφή που παράγεται μέσω οικολογικών και βιώσιμων μεθόδων, και το δικαίωμά τους να ορίζουν οι ίδιοι τα διατροφικά και γεωργικά συστήματα. Βάζει αυτούς που παράγουν, διανέμουν και καταναλώνουν τρόφιμα στο επίκεντρο των συστημάτων τροφίμων και πολιτικών και δεν τους αφήνει στο έλεος των απαιτήσεων των αγορών και των επιχειρήσεων.

Τον Απρίλιο του 2008, για τη Διεθνή Αξιολόγηση της Γεωργικής Επιστήμης και Τεχνολογίας για την Ανάπτυξη (IAASTD), μια διακυβερνητική επιτροπή υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών και της Παγκόσμιας Τράπεζας, ενέκρινε τον ακόλουθο ορισμό: “Ως επισιτιστική κυριαρχία ορίζεται το δικαίωμα των λαών και των κυρίαρχων κρατών να καθορίζουν με δημοκρατικές διαδικασίες τη δική τους γεωργική και επισιτιστική πολιτική”.

Η διατροφική κυριαρχία συμπεριλαμβάνει την υποστήριξη για μικροπαραγωγούς και για φάρμες κοινοτικής ιδιοκτησίας και δεν είναι σύμφωνη με την βιομηχανοποίηση του γεωργικού τομέα σε μια παγκόσμια οικονομία χωρίς πολλές ρυθμίσεις. Η επισιτιστική κυριαρχία περιγράφεται ως “μια πλατφόρμα για τον πολιτισμό της υπαίθρου σε παγκόσμιο επίπεδο βασισμένη στην δίκαιη διανομή των καλλιεργήσιμων εδαφών και του νερού, τον έλεγχο των σπόρων από τους αγρότες και παραγωγικές φάρμες μικρής κλίμακας που τροφοδοτούν την καταναλωτική κοινότητα με υγιεινά, τοπικά τρόφιμα.

Η γεωργία συγκεντρώνεται ολοένα και περισσότερο στα χέρια μερικών εταιρειών και οι επιπτώσεις είναι καταστροφικές.

 Οι Διατλαντικές Συμφωνίες Ελεύθερου Εμπορίου (TTIP, CETA TiSA και οι καινούργιες μορφές τους-διμερείς μεταξύ ΕΕ και άλλης χώρας) έρχονται να ελέγξουν, όχι μόνο την παραγωγή και την εμπορία καθεαυτή των αγροτικών προϊόντων και των τροφίμων, αλλά και τους όρους και τις συνθήκες που αυτά παράγονται και τους όρους διαπραγμάτευσης των δικαιωμάτων των πολιτών και των ίδιων των κρατών να επιλέγουν πώς και τι θα παράγουν, τι θα καταναλώνουν – ουσιαστικά το δικαίωμά μας στην επιλογή στης τροφής – το δικαίωμά μας για την κυριαρχία της τροφής.

Μήπως ήρθε η ώρα να σκεφθούμε σχετικά με τη βιομηχανοποιημένη Γεωργία, μήπως ήλθε η ώρα να διαλύσουμε το Big Ag;

 Το πακέτο Fit for 55 που δημοσιεύτηκε στις 14.07.2021 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει το σημαντικό δυναμικό της γεωργίας και της δασοκομίας για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και την ενίσχυση της δέσμευσης άνθρακα.

 Ενώ πρωτοβουλίες όπως η αναθεώρηση του Κανονισμού για τη χρήση της γης, την αλλαγή της χρήσης γης και τη δασοκομία (LULUCF) θέτουν τις βάσεις για τους νέους αγρότες, ώστε να συμβάλουν στην επίτευξη των κλιματικών στόχων. Όμως, απαιτείται περαιτέρω εργασία για να γίνουν αυτοί οι στόχοι εφαρμόσιμοι, λαμβάνοντας υπόψη την αγροτική πραγματικότητα.

Η CEJA συμμερίζεται τη φιλοδοξία που προτάθηκε στο δίκαιο της ΕΕ για το κλίμα και το επόμενο πακέτο Fit for 55 σχετικά με τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Our Food – Our Future – Oxfam manifesto 2021

Μεγάλες, παγκόσμιες εταιρείες τροφίμων και ευρωπαϊκές αλυσίδες σούπερ μάρκετ αυξάνουν τα κέρδη τους δίνοντας ελάχιστη σημασία για τα ανθρώπινα δικαιώματα, το περιβάλλον και συνεπώς για το συλλογικό μας μέλλον. Επιπλέον, οι νομοθέτες αδυνατούν να θεωρήσουν αυτές τις εταιρείες υπεύθυνες για τη ζημία που προκάλεσαν οι επιχειρηματικές τους πρακτικές. Το σύστημα αναπτύχθηκε ιστορικά για να ευνοήσει τις Μεγάλες Επιχειρήσεις και να περιθωριοποιήσει/περιφρονήσει τους μικρούς ιδιοκτήτες και τους εργαζόμενους.

Το όραμά μας είναι ένα κοινωνικά δίκαιο και βιώσιμο σύστημα τροφίμων. Ένα σύστημα τροφίμων, το οποίο βασίζεται στα ανθρώπινα δικαιώματα και καθοδηγείται από αγροοικολογικές αρχές. Σε αυτό το νέο σύστημα η κυριαρχία των τροφίμων θα είναι η πραγματικότητα. Με αλληλεγγύη, η αποστολή μας είναι να παλέψουμε για αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας για όλους τους εργαζόμενους στη γεωργία, να υποστηρίξουμε τους μισθούς και τα εισοδήματα διαβίωσης, να βελτιώσουμε τα δικαιώματα των μεταναστών εργαζομένων και να σταματήσουμε τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές και τις πρακτικές που καταστρέφουν το κλίμα και το περιβάλλον, από τις επιχειρήσεις τροφίμων και τις αλυσίδες των σούπερ μάρκετ. Για να φέρουμε την αλλαγή στηριζόμαστε στη δημιουργικότητά μας, στην ενσυναίσθησή μας, στο όραμά μας για αλλαγή και στην ενότητα της Ευρωπαϊκής Νεολαίας.

Πανδημίες, Αγροδιατροφή και Ενιαία Υγεία

Όλο και συχνότερα ακούγεται και γράφεται από επιστημονικές συλλογικότητες, ότι θα έλθουν στο εγγύς μέλλον κι άλλες πανδημίες, οι οποίες θα δοκιμάσουν την υγεία των ανθρώπων και τις αντοχές των Εθνικών Συστημάτων Υγείας.

Οι σχετικές μελέτες και έρευνες συγκλίνουν και στις αιτίες και τις αφορμές που προκαλούν τις πανδημίες και στις συνέπειες που προκαλούν στην υγεία και την κοινωνικότητα των ανθρώπων, στην οικονομία και στο περιβάλλον.

Οι επιστήμονες θεωρούν ότι οι δύο σημαντικότεροι παράγοντες που ευνόησαν την εμφάνιση της COVID, του Ebola, του SARS και του HIV, των τεσσάρων μεγάλων νεοεμφανισθεισών ασθενειών των τελευταίων 50 ετών είναι η καταστροφή των τροπικών δασών και το εμπόριο προϊόντων της άγριας φύσης. Μπορεί οι αιτίες να είναι διαφορετικοί ιοί, που υπάρχουν στην άγρια φύση, αλλά όπως και όλοι οι μολυσματικοί παράγοντες (μικρόβια, ιοί, παράσιτα κλπ) πολλαπλασιάζονται και προκαλούν ασθένειες, μόνο όταν δημιουργηθεί το κατάλληλο περιβάλλον γι’ αυτούς.

Δύο άλλοι σημαντικοί παράγοντες που συμβάλλουν καθοριστικά είναι ο τρόπος παραγωγής και διακίνησης των αγροδιατροφικών προϊόντων, καθώς και οι ολοένα και πιο έντονες αλληλεπιδράσεις μεταξύ ανθρώπων, ζώων και φυσικού κόσμου.

Σύμφωνα με μια πρόσφατη έκθεση από το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών (UNEP) και το Διεθνές Ινστιτούτο Έρευνας για τα Ζώα (ILRI), για να αποφευχθεί μια άλλη πανδημία, η υγεία των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος πρέπει να εξετάζονται από κοινού.

Πρέπει, λοιπόν, να ξανασκεφθούμε τη διαδικασία της αγροτικής παραγωγής, τη διαδικασία παραγωγής της τροφής μας και, επομένως, καινούργια σχήματα παραγωγής, μεταποίησης, διακίνησης (δίκαιο εμπόριο) και κατανάλωσης της τροφής, είναι αυτό που λέμε, παραγωγικό και καταναλωτικό πρότυπο – ποιοτικά και υγιεινά τρόφιμα. Στην έννοια του δίκαιου εμπορίου περιλαμβάνεται το δικαίωμα των αγροτών να εξασφαλίσουν ένα μεγαλύτερο μερίδιο από την τιμή που πληρώνουν οι καταναλωτές.

Πρέπει να ξανασκεφθούμε τις ανάγκες του ανθρώπινου οργανισμού σε ζωικές πρωτεΐνες.

Η Μεσογειακή Διατροφή ακολουθεί και εφαρμόζει τους στόχους της Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ (SDGs), σύμφωνα με τους οποίους, μόνο εάν ολόκληρο το σύστημα της αγροτικής παραγωγής και της παρασκευής των τροφίμων μετασχηματιστεί, μόνο τότε μπορούμε να μιλάμε για βιώσιμη ανάπτυξη. Συγκεκριμένα αναφέρεται: «Χρειαζόμαστε ένα μετασχηματισμό ο οποίος θα κινείται προς την κατεύθυνση της γεωργικής παραγωγής που συνεργάζεται με τη φύση, προστατεύει τη φέρουσα ικανότητα του εδάφους, και ενισχύει την ανθεκτικότητα των φυτών και των ζώων».

Το άρθρο Καίτη Μυλωνά: “Το Δικαίωμα στην Τροφή” εμφανίστηκε πρώτα στο Nature Friends.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *