ceb2ceb5ceb3ceb3ceb1cebbceb9cebaceac cf83cf84cebf cebccf80ceb1cebdceb3cebaceb1cebbcf8ccebfcf85

Ή όπως αλλιώς το γράφουμε. Οι δυο λέξεις του τίτλου έχουν κοινή καταγωγή, κάτι που ίσως δεν φαίνεται διά γυμνού οφθαλμού και που μας δίνει το θέμα για το σημερινό σύντομο άρθρο.

feux bengale 2Και οι δυο αυτές λέξεις, λοιπόν, έλκουν την καταγωγή τους από τις μακρινές Ινδίες -και, ειδικότερα, από την βορειοανατολική πλευρά της ινδικής υποηπείρου. Είναι πολλές οι λέξεις με απώτερη ινδική προέλευση που έχουμε στο λεξιλόγιό μας και κάποιες από αυτές έχουν γίνει διεθνείς όροι και έχουν περάσει σε πολλές γλώσσες μέσω των αγγλικών, από τον καιρό της αποικιοκρατίας, χωρίς να φαίνεται η αρχική τους προέλευση.

Παράδειγμα, το τανκς ή τανκ, από το αγγλ. tank, που σημαίνει όχι μόνο το τεθωρακισμένο άρμα μάχης αλλά και τη δεξαμενή, που ήταν και η αρχική σημασία -και που έχει ινδική προέλευση. Όπως και το σαμπουάν, που επίσης ανάγεται στο αγγλ. shampoo, επίσης φερμένο από την Ινδία.

Έτσι και το μπάνγκαλοου. Εμείς χρησιμοποιούμε τον όρο για μονόροφα ενοικιαζόμενα καταλύματα που ανήκουν σε ξενοδοχειακό συγκρότημα. Σε αντιδιαστολή με τα δωμάτια του ξενοδοχείου, που είναι το ένα πλάι στο άλλο, τα μπάνγκαλοου είναι αυτόνομα σπιτάκια και συνήθως έχουν μεγάλες βεράντες.

Σε μας η λέξη ειναι δάνειο από το αγγλικό bungalow, αλλά η αγγλική λέξη είναι αγγλοϊνδικής προέλευσης και ανάγεται στο bangalo της γλώσσας Γκουτζαράτι, και αυτό στο bangla της Χίντι, που κατά λέξη σημαίνει «της Βεγγάλης», δηλαδή «σπίτι χτισμένο στο στιλ της Βεγγάλης», που χρησιμοποιήθηκε αρχικώς για μονόροφα οικήματα με αχυροσκεπή.

Αρχικά τα σπίτια αυτά θα ήταν καλύβες ίσως, αλλά στην αγγλοκρατούμενη Ινδία ο όρος bungalow χρησιμοποιήθηκε τελικά για τα σπίτια των Άγγλων.

Μάλιστα, το έναυσμα για το σημερινό άρθρο το πήρα από μια συζήτηση στην ομάδα Υπογλώσσια. Εκεί, μια σχολιάστρια αναρωτήθηκε πώς πρέπει να μεταφράσει τα bungalow σε ένα κείμενο που μιλούσε για μιαν εξέγερση στην Ινδία περί το 1850, στην οποία το αγγλικό κείμενο αναφέρει ότι όλη η χώρα ήταν σε αναβρασμό, περιγράφει διάφορα και λέει ότι παντού bungalows were ablaze ή κάτι τέτοιο.

Φλέγονταν τα σπίτια των Εγγλέζων. Αν μεταφραστεί «μπανγκαλόου» χωρίς σχόλιο, το μυαλό όλων των αναγνωστών θα πάει στα τουριστικά καταλύματα. Αν αποδοθεί «τα σπίτια των Εγγλέζων» μεταφέρεται το νόημα, αλλά αν το κείμενο είναι τέτοιου χαρακτήρα που να σηκώνει υποσημειώσεις ίσως είναι προτιμότερη η λύση της υποσημείωσης, ώστε να μάθει ο αναγνώστης κάτι ενδιαφέρον.

Η Βεγγάλη, τώρα, που είναι η πατρίδα των μπανγκαλοου, είναι η περιοχή της ινδικής υποηπείρου που σήμερα ανήκει στο κράτος του Μπανγκλαντές και στην ινδική πολιτεία της Δυτικής Βεγγάλης. Το Μπανγκλαντές άλλωστε, αυτό σημαίνει: χώρα (desh) της Βεγγάλης.

Και από τη Βεγγάλη, με τη λόγια εξελληνισμένη ονομασία, έχουμε και τα βεγγαλικά, που είναι δάνειο, λένε τα λεξικά, από το αγγλικό Bengal lights, «επειδή οι Άγγλοι χρησιμοποιούσαν πυροτεχνήματα διαφόρων χρωμάτων, όταν κυνηγούσαν τίγρεις στην περιοχή της Βεγγάλης» (η εξήγηση από το ετυμολογικό του Μπαμπινιώτη).

Βεβαια, επειδή η λέξη μπήκε παλιά στη γλώσσα μας, θεωρώ πολύ πιθανότερο να μεσολάβησε η γαλλική. Δηλαδή, εμείς να πήραμε τη λέξη από το γαλλικό feux de Bengale, το οποίο επίσης υπάρχει στη γλώσσα, ακόμα και σήμερα, αλλά εμφανίστηκε τον 19ο αιώνα.

Αυτό το feux de Bengale θα αποδόθηκε «βεγγαλικά φώτα». Έτσι ακριβώς καταγράφει τον όρο ο Κουμανούδης στη Συναγωγη του, δίνοντας παραπομπή στην Ακρόπολι (12.4.1895) αλλά εύκολα μπορούμε να βρούμε παλιότερες εμφανίσεις, π.χ. στον Ρωμηό του Σουρή ή σε αφήγημα του Γ.Β.Τσοκόπουλου (περιοδ. Παρνασσός, 1891) για τις παραστάσεις Φασουλή:

…προ της ενάρξεως αυτής δύο ή τρία ποικιλόχρωμα βεγγαλικά φώτα ανάπτονται…

Στο άρθρο αναφέρονται αρκετές φορές τα βεγγαλικά, και μάλιστα και στη διαφήμιση της παράστασης στο τέλος αναφέρεται ρητά ότι «Έχει και βεγγαλικά».

Βεγγαλικά είχε ονομαστεί και μια τηλεοπτική κωμική σειρά με πρωταγωνιστή τον αξέχαστο Θανάση Βέγγο. Εύστοχο το λογοπαίγνιο αφού το χιούμορ του ήταν εκρηκτικό αλλά ετυμολογική σχέση δεν υπάρχει του Βέγγου με τη Βεγγάλη. Αλλωστε, όπως όλοι ξέρουμε, εκείνος είχε δράσει στο Βιετνάμ!

 

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *